President Israel negeert grenzen van zijn ambt

De Israelische president Weizman heeft premier Netanyahu vanmorgen verteld wat hij tijdens zijn recente bezoek aan de VS heeft gedaan. Netanyahu is niet te spreken over de onafhankelijke opstelling van Weizman.

TEL AVIV, 14 OKT. De Amerikaanse president Bill Clinton is ingegaan op het voorstel van de Israelische president Ezer Weizman om premier Benjamin Netanyahu en de Palestijnse leider Yasser Arafat afzonderlijk naar Washington uit te nodigen. Indien deze bilaterale besprekingen goed verlopen overweegt Clinton eveneens op suggestie van Weizman een driehoekstop te beleggen. Een en ander is bedoeld als signaal dat de economische top in Qatar kan en moet doorgaan. Wegens de impasse in het Israelisch-Palestijnse vredesproces dreigt de top in Qatar op een fiasco uit te lopen.

Vanmorgen vroeg hebben Netanyahu en Weizman elkaar onder vier ogen ontmoet. Ze spraken niet alleen over de resultaten van het bezoek van Weizman aan Washington maar ook over de via de pers geuite kritiek van Israels ambassadeur in de VS op Weizmans pogingen de diplomatieke strategie van Netanyahu te doorkruisen.

President Weizman kan niet vergeten dat hij als minister van Defensie onder de Likud-premier Menahem Begin een belangrijke rol heeft gespeeld in het tot stand komen van de vrede tussen Egypte en Israel. Voor hem was dat de aanzet tot een algehele oplossing van het Israelisch-Palestijns-Arabische conflict. Toen premier Begin de onderhandelingen met de Palestijnen over Palestijnse autonomie (volgens het tweede deel van het akkoord van Camp David) liet vastlopen, stapte Weizman verontwaardigd uit de regering. Tot zijn verkiezing tot president van de staat Israel in 1993 vertoefde hij in de politieke wildernis.

De moord op premier Rabin door de fanatieke religieuze nationalist Yigal Amir en de daarop volgende verkiezingszege van Likud-premier Benjamin Netanyahu hebben Weizman tot een agressieve president gemaakt. Zijn naaste medewerkers zeggen dat hij enorm is gefrustreerd over de verkwanseling door Netanyahu van de vredeskans die Rabin hielp scheppen. Een president in de Israelische democratie wordt geacht boven het politieke debat te staan. De temperamentvolle Weizman heeft daar de grootste moeite mee. Met de regelmaat van de klok komt hij met Netanyahu in conflict. De veel jongere premier drukt de oudere en populaire president op het hart zich tot zijn ceremoniële rol te beperken. Steeds weer zeggen de woordvoerders van Weizman dat hij die constitutionele eis van Netanyahu begrijpt en eerbiedigt. Maar even vaak gaat het mis, onder meer omdat Netanyahu zo langzamerhand voor de buitenwereld een persona-non-grata aan het worden is.

De Egyptische president Hosni Mubarak heeft er een gewoonte van gemaakt over het hoofd van Netanyahu heen rechtstreeks contact met Weizman op te nemen. Weizman is ook voor de Palestijnse leider Yasser Arafat een direct aanspreekbare klaagmuur geworden. Zelfs president Bill Clinton gaf de voorkeur aan contacten met Weizman. Zonder dat Weizman pretendeert politieke beslissingen te kunnen nemen, is er door het isolement waarin Netanyahu zichzelf heeft gemanoeuvreerd toch een situatie ontstaan waardoor er in de hoogste kringen in de Arabische wereld en in het Westen naar de president wordt geluisterd.

In Washington heeft Weizman deze rol tot grote verontwaardiging van Israels ambassadeur, Eliyahu Ben Elisar, zojuist weer glansrijk gespeeld. In een telegram aan Jeruzalem meldde de ambassadeur dat Weizman de hoogste Amerikaanse kringen, inclusief Clinton, had laten weten dat Israel bereid zou zijn voor vrede met Syrië de hele Golan-hoogvlakte op te geven. De inhoud van dit telegram lekte in de Israelische pers uit. Volgens de gezant had Weizman beter thuis kunnen blijven. Weizman zelf heeft in reactie op de gemelde kritiek gezegd dat de ambassadeur “een man van het verleden” is.

Premier Netanyahu zou graag van deze tegenspeler af willen. Likud kan echter geen kandidaat naar voren schuiven die het tegen Weizman kan opnemen. Weizman heeft al laten weten een tweede ambtstermijn te ambiëren.