Havenpool met balen cacao ten onder

In de Amsterdamse haven is vanmorgen een staking uitgebroken uit protest tegen het ontslag van medewerkers van de havenpool. Voor deze uitzendkrachten is geen werk meer, hoewel de totale overslag nog steeds stijgt. Maar de mechanisch geloste cacao gooit roet in het eten.

AMSTERDAM, 14 OKT. Met twee haken in hun handen grijpen ze de balen cacao. In een keer gooien ze de 63 kilo zware zakken van een pallet in de laadbak van een vrachtwagen. Het zweet staat havenpool-medewerkers H. Blijleven en R. de Roo al snel op het voorhoofd. In een uur tijd hebben ze de vrachtwagen met 432 zakken volgeladen. “Dat kun je een Melkertbaner echt niet laten doen. Die kun je na een halve dag wegdragen”, roept Blijleven vanaf de vrachtwagen.

Het was gisteren misschien wel de laatste dag dat De Roo en Blijleven in de Amsterdamse haven hebben gewerkt. De Amsterdamse Havenpool Noordzeekanaalgebied is een soort uitzendbureau voor de haven. De driehonderd werknemers van de failliete pool besloten gisteravond in staking te gaan, ook al zijn ze allemaal sinds vorige week officieel ontslagen. Doordat er nog reddingspogingen voor de pool werden ondernomen, bleven de werknemers intussen zoveel mogelijk aan de slag.

Vanmorgen wisten de pool-werknemers de meeste van hun vierhonderd collega's in vaste dienst van de overslagbedrijven in de Amsterdamse haven ervan te overtuigen mee te staken. Dit ondanks het feit dat de Amsterdamse haven niet zo'n rijke stakingstraditie kent als de sterk-gepolitiseerde Rotterdamse haven. De communisten in Amsterdam, die in de haven een sterke positie hadden, werkten altijd goed samen met de werkgevers. Gisteravond echter riep FNV-bestuurder T. Koningh in een hectische bijeenkomst in Marcantiplaza op “de hele haven plat” te leggen. De weinige werknemers in vaste dienst die op de bijeenkomst waren, wees hij erop dat na het ontslag van de havenpool-medewerkers de arbeidsvoorwaarden van de vaste medewerkers zullen worden uitgekleed. “Dit is geen gewoon CAO-conflict. Dit gaat veel verder. De werknemers zullen alle arbeidsvoorwaarden gaan uitkleden.”

De Amsterdamse havenpool kent een roerige geschiedenis. In 1995 stapte de directie op van de 404 werknemers tellende stichting Samenwerkende Havenbedrijven (SHB), waarvan de havenbedrijven mensen konden inhuren voor piektijden. Er zou sprake zijn geweest van wanbeleid. De directie wilde het aantal werknemers terugbrengen naar 279 mensen, omdat er steeds minder werk was. Uiteindelijk bleven er 315 in dienst. Om de invloed van de werkgevers te verminderen, werd de havenpool verzelfstandigd. Van het ministerie van Sociale Zaken kreeg de pool een startkapitaal van 24 miljoen gulden. Maar dat geld is nu op. Dit jaar ging het opeens bergafwaarts. Havenwerker De Roo: “In december ging het nog fantastisch. Ik heb daar nog speciaal naar geïnformeerd, omdat ik een huis wilde kopen. Dat heb ik toen gedaan.”

Zes weken geleden is de havenpool in Amsterdam failliet verklaard. De havenbedrijven huurden de werknemers te weinig in, zodat de kas van de pool dit jaar snel slonk. “De werkgevers hebben die 24 miljoen er doorheen gejaagd. Ze hebben voor een dubbeltje op de eerste rang gezeten. Ze hebben zo gewoon uit de ruif van Melkert gejat”, aldus vakbondsbestuurder T. Koningh. Overnamekandidaten Randstad en de Zwolse ondernemer N. Touwen haakten af, omdat ze te weinig toekomst in de havenpool zagen.

Sinds het faillissement hebben de werknemers al veel acties gevoerd. De robuuste havenwerkers zetten de werkgevers en de gemeente onder druk door de Coentunnel, het stadhuis, kruispunten en het havengebouw te bezetten. Een deel van de havenpool-medewerkers steunde de acties in Groenoord tegen de aanleg van de Afrikahaven in Amsterdam. Maar onderhandelingen om de havenpool te laten doorstarten, leidden tot niets. Gisteren lieten de werkgevers weten niets te zien in de eis van de vervoersbonden CNV en FNV tot hogere tarieven van havenpool-medewerkers.

De overslag in het Amsterdamse havengebied (naast Amsterdam ook Velsen, Beverwijk en Zaanstad) nam in het eerste kwartaal van dit jaar nog toe met 12,9 procent. Ook de overslag van stukgoed, waarvoor veel arbeidskrachten nodig zijn, nam nog toe met 4,6 procent. “Maar sindsdien gaat het slecht”, zegt interim-directeur J. van der Velde van overslagbedrijf Ceres.

Amsterdam behoort tot de grootste tien havens van Europa. Het is de grootste haven voor cacao in de wereld. Verder behoren auto's, graan, steenkool en ertsen tot de belangrijkste producten. De Amsterdamse haven sloeg vorig jaar 54,7 miljoen ton producten over. Ter vergelijking: in Rotterdam ging het om bijna 300 miljoen ton. Maar ondanks de algehele toename van de overslag in Amsterdam daalde die van balen cacao. Volgens Van der Velde wordt cacao steeds meer los gestort in schepen. “Daar heb je bijna niemand voor nodig. We hebben nauwelijks nog laaggeschoolden nodig.” Van der Velde zegt met moeite zijn eigen 88 mensen aan het werk te kunnen houden. Af en toe heeft hij specialisten nodig van de havenpool.

De Amsterdamse haven kreeg ook een klap te verwerken doordat Ceres, de belangrijkste werkgever, in april een reeks klanten verloor. Zeven containerbedrijven verenigd in twee consortia kozen voor Zeebrugge en Rotterdam. “Terwijl we een betere service en lagere tarieven boden”, zegt Van der Velde. Maar de betere verbindingen het land in, gaf voor deze klanten de doorslag.

Volgens een 'besteker', een medewerker van de havenpool die het werk verdeelt, werden de laatste tijd hooguit tachtig mensen ingehuurd. De rest zat voor een salaris van honderd procent thuis of in de kantine van de arbeidspool niets te doen. Havenwerker De Roo erkent dat zoiets moeilijk is uit te leggen. “Wij krijgen goed betaald, maar we staan ook altijd voor alle werkgevers klaar. Als we om half vijf moeten beginnen, zijn we er”, zegt De Roo. Ceres-directeur Van der Velde zegt klem te zitten tussen de klanten en havenpool. “We moeten steeds goedkopere service verlenen, terwijl de havenpool hogere tarieven wil.”

De Roo en Blijleven werken meer dan twintig jaar in de haven. Met veel plezier. Ze werken al zeven jaar samen. Het werk in de haven vinden ze lichamelijk zwaar. “Maar je hebt ook veel vrijheid”, zegt De Roo. Blijleven knikt. “Het is heel avontuurlijk, je weet 's ochtends niet wat je gaat doen. En je bent de ene dag om twee uur klaar, de andere om vier uur.” Ze behoorden gisteren tot de 28 havenpool-medewerkers die nog door de bedrijven werden ingehuurd. “Af en toe ben ik heel kwaad, maar ik wil blijven werken zolang het kan”, zegt De Roo. Velen van zijn collega's hebben zich ziek gemeld of namen hun snipperdagen op.

Ze begrijpen niet dat er voor de aanleg van de Afrikahaven miljoenen worden geïnvesteerd, terwijl er voor driehonderd mensen geen werk meer zou zijn. Volgens Ceres-directeur Van der Velde staan de huidige problemen los van de investeringen die in de haven gedaan moeten worden. “Als we nu niet in moderne overslagtechnieken investeren, dan hebben we over een paar decennia geen haven meer. Ik verwacht dat over een jaar of vijf de werkgelegenheid weer toeneemt. Maar daar hebben die jongens nu natuurlijk niets aan.”