Groeiende spanningen; Holbrooke in Turkije voor zaak-Cyprus

ANKARA, 14 OKT. In een sfeer van groeiende spanningen tussen Griekenland en Turkije en bezorgdheid daarover in Washington heeft de Amerikaanse afgezant voor Cyprus, Richard Holbrooke, gisteren in Turkije “alle problemen” besproken aangaande de kwestie-Cyprus.

Holbrooke onderstreepte dat er van zijn kant geen concrete voorstellen zijn gedaan over mogelijkheden om de kwestie van het sinds 1974 verdeelde eiland op te lossen.

Holbrooke beperkt zich tijdens dit bezoek tot Ankara. Hij doet noch Athene, noch Cyprus zelf aan. Dat versterkt het idee dat hij er vooral door Washington op uit is gestuurd om te voorkomen dat de spanningen in de regio verder oplopen. Tussen Griekenland en Turkije brak in januari van het vorig jaar bijna een oorlog uit over het feit dat beide landen aanspraak maakten op een rotseilandje in de Egeïsche Zee, vlak voor de Turkse kust. Door bemiddeling van dezelfde Holbrooke werd dat uiteindelijk voorkomen.

Ook op dit moment is er het nodige wapengekletter in de regio. Griekenland beschuldigde Turkije gisteren van herhaalde schendingen van zijn luchtruim in de afgelopen dagen als reactie op de gezamenlijke militaire zee- en luchtoefening van de Grieks-Cyprioten en Griekenland die momenteel op Cyprus wordt gehouden. Hoewel de Griekse beschuldigingen in Ankara officieel werden tegengesproken, meldden Turkse televisiekanalen dat Turkse vliegtuigen wel degelijk schijnaanvallen hebben uitgevoerd. Er zijn eveneens Griekse marine-oefeningen tussen Cyprus en het eiland Rhodos. Voor de komende weken staan Turkse oefeningen op het programma.

Holbrooke zei in Ankara niet te verwachten dat de militaire oefeningen daadwerkelijk tot een crisis zullen leiden tussen Griekenland en Turkije, maar riep wel op tot vermindering ervan in het algemeen. “Ik denk dat het een verspilling is van tijd en geld”, zei hij.

Holbrooke, architect van het vredesakkoord van Bosnië, werd eerder dit jaar door de Amerikaanse president Bill Clinton tot speciale onderhandelaar voor Cyprus benoemd. Dat hij zich niet eerder in de regio heeft laten zien wordt vooral geweten aan het feit dat het momenteel onmogelijk is om een vertrouwensbasis te creëren tussen Grieks- en Turks-Cyprioten dan wel Griekenland en Turkije.

De besprekingen over een federatief ofwel confederatief Cyprus zitten op dood spoor. Dat heeft te maken met de bekendmaking eerder dit jaar dat Grieks Cyprus Russische SS-300 luchtafweerraketten had besteld, die midden volgend jaar op het eiland zullen worden gestationeerd, en met het besluit van de Europese Unie dat Cyprus tot de eerste groep van landen behoort waarmee de besprekingen over toetreding tot de EU volgend jaar beginnen. Ankara en de Turks-Cyprioten hebben er geen enkel vertrouwen meer in dat de Grieks-Cyprioten nog een oplossing van de kwestie-Cyprus nastreven.

Het Turkse leger heeft daarnaast gedreigd met “militaire maatregelen” als de plaatsing van de SS-300 luchtafweerraketten daadwerkelijk doorgaat. De Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Ismail Cem, herhaalde gisteren tijdens zijn ontmoeting met Holbrooke dat Ankara tot “geen enkele concessie bereid is in ruil voor uitstel af afstel van de plaatsing van de luchtafweerraketten”. In Turkije groeit de vrees dat de Grieks-Cyprioten de SS-300's als wisselgeld willen gebruiken om de Turks-Cyprioten ertoe te bewegen de Turkse militaire aanwezigheid op het eiland (naar schatting 30.000 manschappen) te verminderen.

De Amerikaanse afgezant toonde zich gisteren verrast over de manier waarop premier Yilmaz hem het standpunt van de Turkse regering uiteen had gezet. “Hierdoor ben ik in staat een positief idee van de Turkse positie over te brengen aan de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Madeleine Albright”, zei hij.