Program Tineke, manifest van Jaap

Deze keer gaat het anders. Met de partij is bij de opstelling van het verkiezingsprogramma uitvoerig gecommuniceerd. De lijn van de partijleiding was 'U bent er voor ons, wij zijn er voor U'. Meetings in het land, uitvoerige consultatie van de leden en een accent op de gemeenschap- pelijkheid.

Nieuwe tijden brengen ook nieuwe titels. De stoerheid van Wat echt telt is vervangen door Samenleven doe je niet alleen, een programma dat het gemeenschapsdenken moet accentueren. Met een variant op een aloud antirevolutionair motto zegt het CDA als het ware 'Tegen de revolutie het gezin': tegenover het individualiserings- denken van de paarse coalitiepartijen plaatst het het gemeenschaps- en familiedenken van de christen-democratie. “Ik schrijf gezin met een grote G”, zei Jaap de Hoop Scheffer al voor het CDA hem tot zijn aanvoerder koos.

Het programma heeft een sociaal karakter, vroeger noemden ze dat links; lijsttrekker De Hoop Scheffer had een conservatief imago, vroeger noemden ze dat rechts. Programma en lijsttrekker moeten morgen bij de presentatie van het programma dus ondeelbaar samenvallen. Dus liever niet meer zeuren over zaken als afschaffing van het minimumloon, waaraan De Hoop Scheffer zich eerder verbond en waarvan hij later weer afstand nam.

Ooit kende de voorbereiding van de verkiezingen binnen de christen-democratie een andere volgorde: ze maakten eerst een programma en kozen daarna een leider. Nu is daar eerst de man en dan zijn boodschap. 'Eerlijk, helder, Brinkman', was de slogan de vorige keer. De Hoop Scheffer is nog niet zover, zijn motto moet nog rijpen.

De kiezer krijgt van het CDA in ieder geval een dubbele boodschap: een manifest, waarin het wezen van de nieuwe CDA-politiek prettig eenvoudig, helder en aantrekkelijk wordt uitgedrukt, en een programma, dat net als bij andere partijen, zeer gedetailleerd en zeer uitvoerig alles behandelt.

Het manifest is min of meer een idee van De Hoop Scheffer, hij wilde een statement waarin het CDA zich nadrukkelijk profileert. “Het is een pamflettistisch stuk, niet te ingewikkeld en visueel aantrekkelijk. Jaap heeft dat afgekeken van de Rabo-bank, die heeft al langer een modern boekje waarin ze hun missie neerzetten. In het bedrijfsleven is het heel normaal dat je je helder positioneert”, zegt een vertrouweling van de fractieleider.

Zo heeft De Hoop Scheffer ook iets van zichzelf. Want, wat is de situatie voor de leider? Het programma krijgt hij aangereikt van een commissie onder leiding van vice-voorzitter Tineke Lodders, de kandidatenlijst werd hem eerder geleverd door partijvoorzitter Hans Helgers. Bij het programma kon hij hier en daar ongemakkelijke ideeën afstoppen, zoals een te forse aanpak van de boer en de auto; bij de opstelling van de kandidatenlijst moest hij vooral de vernieuwingspolitiek van Helgers accepteren.