Maleisische premier zaait steeds meer onrust

Tot voor kort gold Mahathir Mohamad als de onbetwiste leider van Maleisië die aanzien genoot in heel Azië. Maar door zijn ongenuanceerde uitspraken is Mahathir druk doende zijn prestige te schaden. Wie zal hem opvolgen?

KUALA LUMPUR, 13 OKT. Als Zakaria Ahmad zich dezer dagen kritisch uitlaat over de Maleisische premier Mahathir Mohamad nemen zijn vrienden hem dat kwalijk. “Dan verwijten ze me dat ik niet loyaal ben tegenover mijn land”, zegt Zakaria, professor aan de Kebangsaan universiteit in de Maleisische hoofdstad Kuala Lumpur. “Wie openlijk kritisch is, beschadigt zijn land. Dat is typisch Aziatisch. Daarom is er nu nog steeds maar weinig kritiek op Mahathir te horen, terwijl daar langzamerhand alle reden toe is”, meent Zakaria.

De Maleisische professor roert zich steeds vaker nu zijn land in een economische crisis is beland. Premier Mahathir, de 71-jarige arts die al zestien jaar onafgebroken leiding geeft aan Maleisië, probeert al wekenlang de schuld voor de vrije val van de nationale munteenheid, de ringgit, en van de aandelenkoersen in de schoenen van de boze, Westerse buitenwereld te schuiven. Maar elke uitspraak van hem veroorzaakt alleen maar meer onrust. “Mahathir is een briljant en kleurrijk politicus en een van de weinigen in Azië die, in het engels, iets durven te zeggen. Hij heeft dit land indrukwekkend geleid en veel voor elkaar gekregen, maar nu dreigt hij ten onder te gaan aan zijn eigen megalomanie”, meent de professor.

“Hij wil nog steeds teveel. Daarom is het nu echt tijd dat er iets verandert in de Maleisische politiek en om die reden ben ik zo openlijk kritisch. Ik wil het beste voor dit land”, zegt Zakaria, die in politieke kringen in zijn land bekend staat als de 'officieuze oppositie'. Hij is geen lid van Mahathirs regeringspartij UMNO maar onderhoudt wel nauwe banden met de Maleisische regering en wordt om die reden alom gezien als een invloedrijk persoon die de zo gewenste veranderingen in de Maleisische politiek zou kunnen aanwakkeren.

Als er iets moet veranderen in Maleisië, zal dat moeten beginnen bij Mahathir Mohamad, weet ook Zakaria. De premier bouwde het Aziatische ontwikkelingsland - dat dreef op de export van palmolie, tin en rubber - om tot een succesvolle high tech economie met 's werelds hoogste gebouw als pronkende trots in de skyline van de hoofdstad. Bijna een decennium lang groeide de Maleisische economie jaarlijks met ruim acht procent. Maar juist toen Mahathir een serie ambitieuze mega-projecten presenteerde, waaronder Maleisië's Multi-Media Super Corridor, Azië's equivalent van Silicon Valley, sloeg het economische klimaat in Zuidoost-Azië drastisch om.

De impact van de economische teruggang in Maleisië zal eind deze week duidelijk worden als plaatsvervangend premier en minister van Financiën, Anwar Ibrahim, de nieuwe begroting voor 1998 presenteert. Maar de crisis heeft alvast één ding duidelijk gemaakt: Mahathir kan niet langer ongestraft zijn gang blijven gaan en te pas en te onpas provoceren met zijn beruchte anti-Westerse retoriek.

“Met de economische teruggang in Maleisië neemt ook zijn geloofwaardigheid af, zowel in eigen land als internationaal”, zegt Zakaria.

Zakaria en andere politieke analisten in Zuidoost-Azië verwachten dat de roep om verandering en hervorming in Maleisië de komende weken steeds sterker zal worden. Daarbij gaan veel ogen uit naar Anwar Ibrahim, de 50-jarige gedoodverfde opvolger van Mahathir. Volgens velen kan alleen hij de noodzakelijke vernieuwing brengen in Maleisië.

De afgelopen weken haalde Anwar vaak de wereldpers als de man die trachtte de schade voor zijn land te beperken door de buitenwereld gerust te stellen, steeds nadat Mahathir gesproken had. Hij vertolkte die rol in Hongkong, tijdens de jaarvergadering van de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds (IMF), waar Mahathir nog eens tekeer ging tegen de Westerse speculanten die volgens hem de schuldigen waren voor de valuta-onrust in Azië. Hoewel Anwar zorgvuldig probeert zijn premier niet af te vallen, concluderen velen dat hij nu duidelijker dan ooit laat zien wie Mahathir moet opvolgen.

Maar het zal nog wel even duren voordat het werkelijk zo ver is. Mahathir krijgt voorlopig van de belangrijkste politieke figuren in Maleisië nog steeds openlijk steun. Niet alleen invloedrijke partijgenoten gingen de afgelopen dagen achter de premier staan, ook vanuit de oppositiepartij Parti Islam kwam support. Zo reageerde Nik Aziz Nik Maz, leider van de islamitische partij, vorige week opvallend fel op geruchten dat Mahathir zou moeten aftreden. “Ik ben het daar niet mee eens, want we hebben te maken met een economisch probleem dat we kunnen oplossen. En ook al zou Dr. Mahathir opstappen, dan betekent dat nog niet dat nummer twee beter is dan nummer één”, zei hij.

Volgens analisten en diplomaten is die brede, openlijke steun voor de premier typisch voor de huidige Maleisische politiek en schuilt juist daarin de kern van het probleem. “Niemand wil af van het systeem, omdat iedereen er wijzer van wordt”, zegt een Westerse diplomaat. Hij doelt daarmee op de grote hoeveelheden geld die blijven hangen bij 'tussen-partijen' bij de verdeling van grote overheidsprojecten. Mahathir heeft eerder laten weten serieuze pogingen te willen ondernemen om dit soort corruptie in zijn land te bestrijden. Maar volgens velen kan hij het niet werkelijk aanpakken omdat teveel politieke vrienden van de premier dan pijn lijden. Daarom heeft de premier Anwar aangewezen als 's lands corruptie-bestrijder. De plaatsvervangend premier weet hoe heikel en moeilijk die taak is. Maar volgens professor Zakaria kan hij optimistisch zijn. “Nu het slecht gaat met het land, zal de roep om verandering sterker worden. Dat maakt Anwars positie steeds sterker.”