Weg met al die keurmerken!

Terwijl de politieke partijen druk zijn met hun verkiezingsprogramma's, keert de milieubeweging de overheid de rug toe. Directeur Van den Biggelaar van Natuur en Milieu zegde vorig jaar demonstratief zijn PvdA-lidmaatschap op. En voorzitter Van Ojik van Milieudefensie verklaarde dat de overheid geen bondgenoot meer is - zie Schiphol.

Bedrijven daarentegen worden gevoeliger voor het milieu. Verspil dus je energie niet langer aan de overheid, maar probeer via de klanten het bedrijfsleven tot andere gedachten te brengen. 'Weg met de overheid, leve de convenanten en keurmerken', is de nieuwe strategie.

Toegegeven, er pleit veel voor.

Al drie jaar zeurde het overleg tussen het ministerie van VROM en de elektronica-branche over het terugnemen van oude tv-toestellen, stofzuigers en andere apparaten.

Marktleider Philips had het ene na het andere bezwaar. Maar na één actie, vorig jaar oktober, ging de multinational om. Het concern bleek banger voor gezeur met consumenten en milieuclubs dan voor gezeur met de overheid. Vanaf 1999 zullen oude apparaten worden teruggenomen.

Ook bij een andere multinational, Unilever, werkte het. Op een actie van Greenpeace en Natuur en Milieu tegen 'gesojamieter in onze kuipjes' volgde de verklaring dat de kuipjes met Bona, Lätta, Blue Band en Linera zijn vrijgemaakt van genetisch gemodificeerde sojaolie. Voor de teelt van deze soja is het bestrijdingsmiddel glyfosaat nodig, dat alle overige planten doodt.

Het sterkste voorbeeld van een nutteloze overheid levert de campagne 'Hart voor Hout' van Novib, het Wereld Natuur Fonds en Milieudefensie tegen gebruik van tropisch hardhout. De campagne liep goed. Een deel van de houthandel werkte al met het internationale keurmerk FSC (Forest Stewardship Counsil) en steeds meer gemeenten gebruikten alleen nog FSC-hout. Peilingen gaven aan dat driekwart van de houthandel en gebruikers sympathiseerde met verantwoord bosbeheer. Toen kwam de overheid met de mededeling dat zij werkt aan een alternatieve keur, die minder ver gaat dan het FSC-keur. Nu wachten bedrijven af.

“De overheid moet er met haar fikken van af blijven”, riep campagneleidster Boetekees boos.

Weg dus met de overheid, leve het bedrijfsleven! En de liefde komt van twee kanten. “Waarom het bedrijfsleven de sterkste milieubeweging wordt”, was de titel van een workshop onlangs op De Baak, het trainingscentrum van werkgevers.

Civil society en overlegeconomie zijn zaken om te koesteren, maar toch ben ik het hartgrondig oneens met de nieuwe strategie van de milieubeweging. De overheid is nog steeds het best denkbare instrument om in een samenleving afspraken te maken. Op dit kostbare instrument moet je zuinig zijn. Nog steeds aanvaardt iedere Nederlander dat de overheid het geweldsmonopolie heeft - en dat moet vooral zo blijven.

In plaats van constant op 'de politiek' en openbare bestuurders te fitten zouden we er eens wat trotser op moeten zijn. Privatisering en deregulering kunnen nuttig zijn, maar de potenties van overheden zijn in de neoliberale tocht van de afgelopen vijftien jaar gevaarlijk uitgehold. Merkwaardig genoeg laat nu ook de milieubeweging zich wegdrijven op de neoliberale golf.

Juist voor milieu en duurzaamheid kunnen we de overheid als instrument niet missen.

Frustratie is een slechte drijfveer. En de pretentie van milieu-organisaties dat zij 'het publiek'

vertegenwoordigen, heeft een ondemocratisch trekje. Het is waar dat leden en donateurs zullen weglopen als zij het niet meer met hun club eens zijn. Maar wat een primitieve en krakkemikkige vorm van democratie wordt dit, als er een systeem beschikbaar is waarbij iedereen een gelijke stem heeft en minstens elke vier jaar een oproep thuisbezorgd krijgt om te komen stemmen.

En wat moet ik met al die keurmerken? Het lijkt heel democratisch om de consument te laten kiezen. Maar ik heb helemaal geen zin om als ik een nieuwe broek nodig heb, aan de verkoopster te moeten vragen of er kinderarbeid in hun artikelen zit. Als iedereen het erover eens is dat bepaalde kinderarbeid verwerpelijk is, waarom kunnen we dan niet gezamenlijk - via de overheid dus - afspreken dat zulke kleding in Nederland niet mag worden verkocht?

Waarom moet iedereen individueel gaan speuren naar steeds meer keurmerken die je nauwelijks nog uit elkaar kunt houden? Zo idioot doen we met strijkbouten niet.

Stel je voor: je koopt er een, krijgt bij het eerste gebruik een enorme schok, en terug in de winkel zegt de verkoper: “Nee meneer, er zat geen veiligheidskeurmerk op dus wij zijn niet aansprakelijk. Had u maar beter op moeten letten.” Iedereen vindt het normaal dat gevaarlijke apparaten, medicijnen en voedingsmiddelen van overheidswege uit de handel worden gehouden.

Zo hoort het. Ik wíl helemaal niet kunnen kiezen; ik wil dat het in orde is.

Dus weg met die keurmerken, leve de overheid!