Jonge Wilden prikkelen Kohl

Jonge rebellen provoceren Helmut Kohl. Maar ze willen de Duitse bondskanselier niet openlijk afvallen vlak voor het partijcongres van de CDU dat morgenavond in Leipzig begint.

SAARBRÜCKEN, 11 OKT. Peter Müller is een jonge wilde in de christen-democratische CDU van bondskanselier Helmut Kohl. Hij is een rebel van 41 jaar. Al jaren belaagt de CDU'er zijn partijgenoten met tegendraadse ideeën. Regelmatig provoceert Müller vanuit het afgelegen Saarland de bondskanselier in het verre Bonn. Deze ochtend heeft een vuurpijl van het enfant terrible groot tumult veroorzaakt bij de top van zijn partij.

Onophoudelijk rinkelt de telefoon in Müllers kantoor in het Frans georiënteerde Saarbrücken.

Vlak voor het CDU-partijcongres in Leipzig, dat morgenavond begint, heeft Peter Müller bepleit, dat Kohl terugtreedt als partijvoorzitter. Een nederlaag bij de verkiezingen is ook geen ramp, zei hij tegen het weekblad Stern. Dan kan de CDU zich tenminste vernieuwen, bedoelde hij.

De uitspraken van de Saarlander sloegen in als een bom. Een muiterij van de jonge garde, vlak voor het partijcongres, is het laatste dat de christen-democratie kan gebruiken. Moet de bondskanselier op het partijcongres niet eenstemmig op het schild worden gehesen? Kohl is toch de enige politicus van formaat met wie de christen-democraten in 1998 de verkiezingen - voor de vijfde keer - kunnen winnen, vindt de partij.

Dat de aanval uitgerekend van de jonge wilden kwam vond men onkies. Deze generatie van veelbelovende partij- en fractievoorzitters in de deelstaten kan toch rekenen op de sympathie van de kanselier? Met Christian Wulff uit Nedersaksen bijvoorbeeld, ook een 'jonge wilde', hoopt Kohl bij de deelstaatverkiezingen in maart zijn SPD-rivaal Gerhard Schröder zelfs uit te schakelen als kanselierskandidaat.

De anders zo laconieke Müller dribbelt nerveus heen en weer. Zijn uitspraken zijn 'misleidend' weergegeven. Gehaast probeert hij de schade te repareren en stuurt hij een verklaring de ether in: 'Helmut Kohl is de juiste kanselierskandidaat'. Pas ná de verkiezingen moet over de positie van de partijvoorzitter worden gesproken. Een bijeenkomst die Müller, samen met enkele andere jonge wilden, die middag in Bonn had gepland, blaast hij af.

De jonge critici besluiten zich gedeisd te houden. Ze willen de kanselier niet openlijk aanvallen.

Tenslotte is hun kritiek óók op de stroperige partij gericht. Maar achter de coulissen smeult de onvrede. Onvrede over de trage hervormingen van de regering. Onvrede over de tanende macht van de CDU, “de gevangene” in de coalitie met de veel kleinere, liberale FDP.

Pag.5: 'Jonge wilden' vormen geen eensgezind front

“Onaanvaardbaar”, noemt Müller het gemarchandeer om de daling van de solidariteitsheffing voor het oosten. De FDP maakt goede sier met belastingverlagingen, maar de CDU mag uitzoeken hoe het moet worden betaald.

Van de 'jonge wilden' is Müller het meest vrijmoedig over het onvermogen tot modernisering en de slaafse onderdanigheid - het 'Byzantinisme' - in de partij.

“Als je Kohl één verwijt kunt maken, is het dat de CDU tijdens zijn kanselierschap haar eigen gezicht heeft verloren”, zegt Müller. Zijn loslippigheid heeft hem niet direct tot lieveling van de bondskanselier gemaakt, zoals het geval is bij Christian Wulff of de CDU-lijsttrekker in Hessen, de belezen Roland Koch, die zich een “echte Kohliaan” noemt.

Bij de komende verkiezingen is de bondskanselier als lijsttrekker voor de CDU onomstreden. Ook bij de jongeren. “Kohl is een factor van stabiliteit”, zegt de 39-jarige Roland Koch in een gesprek in het Hessische Erbach. Hij is CDU-fractieleider in Hessen en advocaat. “Kohl gaat niet onbezonnen te werk. Als hij ergens aan begint, trekt hij de kar erdoor. Dat weten de mensen en daarom vertrouwen ze hem”. Koch vindt dat Kohl partijvoorzitter moet blijven. Een discussie op dit moment over zijn positie noemt hij academisch. Bovendien, Kohl is nog niet klaar met zijn Europese 'karwei', zegt hij.

Maar heeft Kohl nog wel de kracht om de partij te moderniseren en de noodzakelijke hervormingen door te zetten, vragen andere 'jonge wilden' zich af. “Ik ben ervoor dat Kohl de verkiezingen wint en na twee jaar zijn voorzitterschap van de partij opgeeft”, vindt Müller. De beurt is aan een volgende generatie. De partij heeft - na 24 jaar voorzitterschap van Kohl - langzaamaan nieuwe gezichten nodig, zegt hij. Müller heeft de hoop gevestigd op vijftigers als Volker Rühe, de minister van Defensie, Jürgen Rüttgers, minister van Onderwijs en Technologie en vooral CDU/CSU-fractieleider Wolfgang Schäuble, de man achter Kohl, die hervormingsgezinder is dan de kanselier.

Maar eerst zijn alle ogen gericht op Leipzig. De CDU moet een krachtig signaal geven dat ze hervormingen wil. De partij mag controversiële discussies niet langer uit de weg gaan, zegt Müller. Met zijn gestreken overhemd, stropdas en gepoetste schoenen ziet hij er niet direct uit als een revolutionair. “Als jong en wild gelijk staat aan tegen de stroom invaren, dan is het etiket gerechtvaardigd”, zegt hij “We zijn niet bang het in de partij met autoriteiten aan de stok te krijgen”.

Een eensgezind front zijn ze niet. Sommigen pleiten voor een milieubelasting, voor anderen is dit een vloek. De belastinghervorming had veel radicaler mogen zijn. En dat Duitsland vaart moet maken met een serieuze hervorming van het pensioenstelsel, willen ze allemaal. Over een immigratiewet, of snelle naturalisatie van kinderen van buitenlanders, die in Duitsland worden geboren, lopen de meningen uiteen.

Sinds twee jaar treft de 'bende van acht' elkaar regelmatig. Niet in kroegen of cafés, maar op luchthavens, bij partijcongressen - waar het uitkomt wordt de strategie besproken, worden stellingnames uitgewisseld.

Allen zijn geïnspireerd door het nieuwe elan van het Britse New Labour ('nieuw handelen, nieuw denken') en de gemeenschapszin van de Amerikaanse socioloog Amitai Etzioni, die een 'actief burgerschap' bepleit. Vorig jaar reisde de groep naar Washington om hun inspirator op te zoeken.

Meer eigen verantwoordelijkheid, minder staat, lagere belastingen en lagere schulden, snelle uitwijzing van criminele buitenlanders. Kortom, een beter evenwicht tussen individuele rechten en sociale plichten. De nieuwe elite in de CDU heeft genoeg van de generatie van '68, die alle verantwoordelijkheid naar de overheid afschuift. Ook hun partij lijdt aan het syndroom van herverdeling, vinden ze.

Christian Wulff bijvoorbeeld, CDU-lijsttrekker in Nedersaksen, acht de tijd rijp voor een actieve beweging van '98-ers', een jongere generatie van dertigers en veertigers die in Duitsland een 'turn-around' teweeg moet brengen. “Duitsers zijn meesters in het analyseren van problemen, maar handelen, dat doen we te weinig”, zegt hij desgevraagd in Bonn. Dit geldt zeker voor de CDU.

'Een partij waarin niet wordt gedebatteerd en geruziet, is een dode partij', is het motto van Müller. Zo trokken de 'jonge wilden' begin dit jaar fel van leer tegen minister Theo Waigel (CSU) van Financiën. Wulff riep de toorn van de kanselier over zich af, toen hij het aftreden van Waigel eiste, omdat deze zich aanvankelijk niet wilde binden aan een verregaande belastinghervorming.

Meteen kreeg Wulff bijval van zijn vrienden. Koch, die als belastingexpert in de voorbereidingscommissie voor de belastinghervorming zat, Ole von Beust, Oettinger en Müller.

“Hadden wij de minister van Financiën niet stevig onder druk gezet, dan was het huidige concept tot algehele belastingverlaging met een toptarief van 39 procent er nooit gekomen”, zegt Wulff. Dat de hervorming er niet kwam, was te wijten aan de blokkadepolitiek van de SPD, maar het concept was goed, meent Wulff. Zijn scherpe aanval, maakte hem in één klap tot spreekbuis van de jonge garde. Tenslotte had hij het gewaagd niet alleen Waigel, maar indirect ook de machtige kanselier openlijk te kritiseren.

Wulff incasseerde een lelijke uitbrander van Kohl tijdens een bijeenkomst van het partijbestuur. Maar enkele maanden later omarmde Kohl zijn kritici en nam hij Koch en Wulff op in de zogenoemde 'toekomstcommissie', die het partijcongres in Leipzig moest voorbereiden. Bovendien gaat Kohl binnenkort samen met Wulff op tournee door Nedersaksen om Gerhard Schröder als potentiële kanselierskandidaat uit te schakelen. De verkiezingen in 1998 beloven volgens Kohl de “hardste strijd” te worden, die de Bondsrepubliek ooit heeft beleefd.

De kritiek van deze week is Kohl niet ontgaan. De kanselier ziet zich als vader van een grote familie, bij wie iedereen braaf aan tafel moet zitten.

Dwarsliggers, die tegen de tafelpoot aanschoppen, negeert hij evenwel niet.

Kohl heeft het vermogen zijn kritici in de partij 'in te kapselen', zegt Wulff. “De buitenwereld denkt dat Kohl elke opposant monddood maakt. In werkelijkheid heeft hij veel tegenstanders op andere posten benoemd zoals Bondsdagvoorzitter Rita Süssmuth en Heiner Geissler, die nu vice-voorzitter van de fractie is.”

Van Kohl kunnen de jonge wilden een scherp hervormingsprofiel krijgen. In het Bundeskanzleramt aan de Rijn werkt de kanselier naarstig aan zijn toespraak voor komende maandag. De republiek is “te vet” geworden, zal hij de duizend partijgangers in Leipzig toeroepen. Wil Duitsland succesvol meedoen in de volgende eeuw, zal iedereen bereid moeten zijn harder te werken voor hetzelfde loon.

Escher vreest dat het congres een Krönungsmesse voor de kanselier wordt.

Wulff is minder sceptisch. Hij rekent op een “krachtig signaal” van Kohl.

Net als vier jaar geleden bij de partijdag in Hamburg, toen de kanselier strijdlustig opriep tot overwinning, niet tot stilstand. “De partij heeft een schok nodig. Kohl is als enige in staat die schok teweeg te brengen.”

En de 'wilde' Müller? Uiteindelijk zal díe partij de verkiezingen winnen, die bereid is de noodzakelijke hervormingsmaatregelen te nemen, zegt hij. “Een partij die verlamd is door angsthazerij verliest”.