In Spaans Baskenlandis wielrennen een religie

San Sebastian staat dezer dagen in het teken van de WK wielrennen. In Baskenland concurreert de fiets met folkloristische activiteiten als houthakken en steentillen. “Wij zijn een sportief volk.”

SAN SEBASTIAN, 11 OKT. Op een plein in de oude binnenstad van San Sebastian trappen een paar langharige jongens zo hard mogelijk tegen een blinde muur. Ze mogen de bal niet stoppen, ze beoefenen een soort squash zonder racket. Ze raken de bal met de wreef, zoals Ronald Koeman pleegde te doen. De vergelijking van de Nederlandse toeschouwer wordt op deze zwoele zomeravond niet gewaardeerd. De jonge Basken mogen dan sportief zijn, ze zijn selectief in hun heldenverering.

Viva Zubizarreta, klinkt het door de donkere steegjes van San Sebastian. De lange doelman van het Spaanse elftal is populair in Baskenland. Zoals de lange handballer Inaki Urdangarin zijn aanhang ziet groeien sinds hij vorige week in het huwelijk trad met de Spaanse koningsdochter Cristina.

Van de wielrenners is Abraham Olano Manzano publiek bezit in San Sebastian en omstreken. De wereldkampioen van 1995, toen hij met een lekke band de regenboogtrui veroverde, komt zelf uit het nabijgelegen Altzo waar volgens een legende een reus van drie meter heeft geleefd. Olano's bijnaam laat zich raden: El Gigante de Altzo. Hij is getrouwd met een politieagente uit San Sebastian. Zijn donkere, hoekige gezicht prijkt op elk aanplakbiljet in de stad.

Publiekstrekker Olano schittert deze week door afwezigheid. Hij ondervindt de naweeën van een virus dat hij heeft opgelopen in de Tour de France. “Abraham is onze zoon”, zegt de Baskische WK-organisator Jaime Ugarte. “En Miguel is onze pleegzoon.” Indurain is afkomstig uit Navarra, een streek die grenst aan Baskenland maar volgens de grootste nationalisten snel moet worden ingelijfd.

Al is het maar om Indurain als een Bask te kunnen vereren.

De zieke Olano en de gestopte Indurain staan op het officiële WK-affiche samen afgebeeld. De gestopte Marino Lejarreta trekt minder de aandacht. De geboren en getogen Bask fietste in de jaren tachtig. De kleine man met de grote flaporen was een wielrenner van de oude stempel. Lejarreta reed in één seizoen zowel de Tour, de Giro als de Vuelta. Vanwege zijn magere gestalte en zijn sterke karakter werd hij door een Spaanse journalist ooit kenmerkend getypeerd: 'onbuigzaam als riet'. Lejarreta schudt deze week veel handen in San Sebastian. Hoewel hij weinig titels won, wordt hij nog altijd als een kampioen beschouwd.

Baskenland is het centrum van de Spaanse wielersport, zoals Nederland wordt geassocieerd met Brabant, België met West-Vlaanderen, Frankrijk met Bretagne en Italië met Lombardije. In deze streken zie je meer fietsers en meer wielrenners dan elders in het land.

In Baskenland is ciclismo bijna even populair als voetbal. De autonome regio telt drie miljoen inwoners, van wie er elfduizend een wielerlicentie bezitten. Baskenland telt 34 beroepsrenners, zeshonderd amateurs en 27 amateurploegen.

“Wielrennen is een religie”, zegt Ugarte zonder een spoor van ironie.

Ugarte is de initiatiefnemer van de wereldkampioenschappen, die voor de tweede keer sinds 1965 in San Sebastian plaatsvinden. In de eerste editie ging de profzege naar de Brit Tom Simpson, die twee jaar later op de Mont Ventoux na een hartstilstand overleed. In 1973 was San Sebastian de thuishaven van het mondiale baantoernooi. Tot midden jaren zeventig werd de Vuelta afgesloten met een etappe naar San Sebastian.

Sinds 1981 is de stad organisator van de wereldbekerwedstrijd Clasico San Sebastian. In 1949 en 1992 was de havenplaats strijdtoneel in de Tour de France. In de Pyreneeen werd de Tour tijdens de gloriejaren van Indurain bevolkt door tienduizenden Basken, die met hun rood-groen-witte vlaggen voor een kleurrijk schouwspel zorgden.

Deze week is het opvallend druk aan de lange boulevard. De schelpvormige baai levert op de tv prachtige en lucratieve beelden op. Volgens Ugarte is het niet nodig en niet gewenst om entreegelden te vragen. “Wielrennen is voor het gewone volk, dat mogen we niet vergeten. De uitzendrechten leveren ons genoeg geld op.”

Naar schatting 250 miljoen televisiekijkers worden deze week getrakteerd op spannende wedstrijden en mooie vakantieplaatjes.

Met de groene Golf van Biskaje op de achtergrond, de witte stranden midden in beeld en de kleurrijke wielertricots op de voorgrond kan elke touroperator zijn hart ophalen. “Deze WK gaan zichzelf terugverdienen”, zegt Ugarte. “San Sebastian is een prachtige stad, die nog niet door iedereen ontdekt is.

Nergens kun je zo lekker eten als hier. De beste koks werken in deze stad. En we hebben ons beroemde filmfestival, niet te vergeten.''

San Sebastian heeft ook een negatief imago vanwege de Baskische afscheidingsbeweging ETA. Tijdens elk cultureel evenement vrezen organisatoren voor bomaanslagen of ontvoeringen. Meestal blijft het bij dreigementen van de actievoerders. Deze week is het oude stadsdeel van San Sebastian hermetisch afgesloten. De Guardia Civil is in groten getale uitgerukt om de veiligheid van renners, volgers en toeschouwers te vergroten.

In de Spaanse media circuleren verhalen dat de ETA gedeeltelijk zijn zin krijgt. De actievoerders zouden de betreffende organisaties chanteren en veel geld lospeuteren, in ruil voor een geweldloos evenement. Ugarte ontkent de geruchten in alle toonaarden. “Wij doen geen concessies. Voor niemand.” Met nog twee wedstrijddagen op het programma kan de organisator terugkijken op een geslaagd WK.

Het publiek reageert enthousiast en moedigt alle buitenlanders luidruchtig aan. Erico, hoorde de Nederlander Erik Breukink tijdens de tijdrit van donderdag. Breukink reed drie seizoenen voor de Spaanse Once-formatie. Hij geniet zichtbaar van alle aandacht in zijn laatste grote wedstrijd. “Ze zijn me hier nog niet vergeten. Ze leven heel sterk mee. Een mooie ambiance om afscheid te nemen.”