Papon opgenomen met hartproblemen

BORDEAUX, 10 OKT. Maurice Papon is vannacht onverwachts opgenomen in een ziekenhuis in Bordeaux. De van oorlogsmisaden beschuldigde Franse topambtenaar zou volgens een anonieme bron bij de Franse justitie een lichte hartaanval hebben gehad. Maurice Papon eiste gisteren opnieuw onmiddellijke invrijheidstelling én beëindiging van het strafproces tegen hem.

Hij zei dat hij ten onrechte in de beklaagdenbank zit, in plaats van zijn superieuren in het Vichy-regime dat tussen '40 en '44 samenwerkte met de Duitse bezetter.

Papon boekte enig succes op de tweede dag van zijn proces voor het Hof van Assisen in Bordeaux. Een door het Hof gelast onafhankelijk medisch onderzoek stelde vast dat het, gezien zijn gezondheidstoestand, niet verantwoord is dat hij, zolang het proces duurt, zijn tijd buiten de rechtszaal in de gevangenis doorbrengt, zoals de Franse strafwet voorschrijft. Zijn advocaat had om die reden aangedrongen op vrijlating.

De ziekenhuisopname heeft de kans vergroot dat de rechtbank vandaag beslist om Papon niet langer in de cel te houden. De 87-jarige verdachte lijdt aan ernstige hartritmestoornissen na een driedubbele bypass-operatie vorig jaar. Hem worden misdrijven tegen de menselijkheid verweten wegens de rol die hij heeft gespeeld bij de arrestatie en deportatie van bijna 1.600 joden uit Bordeaux en omgeving. Het proces gaat naar verwachting tot Kerstmis duren.

Nu plaatsing in een bewaakte vleugel van een ziekenhuis binnen bereik is gekomen, hernieuwde Papons advocaat, maître Jean-Marc Varaut, gistermiddag zijn pleidooi voor complete invrijheidstelling van de verdachte. “Papon is al schuldig verklaard als hij tijdens dit publicitair opgeblazen proces iedere avond moet terugkeren naar het Huis van Bewaring”, aldus Varaut, die een klemmend beroep deed op gevoel voor eerlijke procesvoering van het Hof. “Maurice Papon, de hier aanwezige vertegenwoordigers van de nabestaanden, wij allen willen rouwen om deze verschrikkelijke periode in onze geschiedenis. Ja, ook Maurice Papon, die door zijn functie en uit plichtsbesef is terechtgekomen in de situatie waarin hij zich bevond, waarin hij handelde in opdracht van mensen die veel beter dan hij op de hoogte waren van de Endlösung.” [Hitlers vernietigingspolitiek ten opzichte van de joden, red.]

Vervolgens richtte Papons advocaat zich voor het eerst ook tot de negen lekenleden van het Hof, die samen met drie beroepsrechters tot een eindvonnis moeten komen (waarvan alleen nog cassatieberoep mogelijk is). Varaut pleitte met klem voor onmiddellijke beëindiging van de strafvervolging omdat die in dit geval strijdig zou zijn met een aantal fundamentele rechten die met name zijn vastgelegd in de Europese Conventie van de rechten van de mens. Er is volgens de verdediging bijvoorbeeld geen sprake van een redelijke termijn: de feiten dateren van ongeveer 54 jaar geleden. Bovendien kan de verdachte, zo lang na dato, geen zuiver beeld van de realiteit meer geven omdat vrijwel al zijn getuigen à décharge zijn overleden. “Als die gehoord konden worden, zou blijken dat Papon slechts verantwoordelijk was voor organisatiekwesties binnen de prefectuur, maar niet voor het gevoerde beleid.”

Advocaat Varaut gaf in zijn breed en briljant opgebouwde betoog en passant een indruk van de lijnen waarlangs hij de verdediging van zijn cliënt de komende tien weken gaat voeren. Hij schilderde Papon als zondebok af, van een regime, van een periode en een opvatting over het dienen van de staat. Volgens hem is dit een politiek proces, aangesticht door tegenstanders van de rechtse regering waar Papon na een linkse jeugd in terecht was gekomen.

Papons verzetsverleden als bewust dubbelspeler in de laatste oorlogsjaren, waar hij zich steevast op beroept, kan hij natuurlijk moeilijk bewijzen, pleitte zijn advocaat: “Het verzet zorgde wel uit de archieven te blijven.” Daarmee trachtte Varaut tegelijk de waarde te verminderen van de talrijke anti-joodse documenten die in de archieven van Bordeaux zijn gevonden en waar Papons handschrift of handtekening onmiskenbaar in zijn. Ook voor die stukken had Varaut een relativerende opmerking: “Wat denkt u? Men kon in die tijd niet opschrijven wat men dacht. Iedere ambtenaar stond onder permanente controle van de bezetter.”

Serge Klarsfeld is de advocaat en historicus van Frankrijks joodse geheugen, voorzitter van de Vereniging van kinderen van gedeporteerde Franse joden. Zijn zoon Arno treedt in het proces op als advocaat van een aantal (verenigingen van) nabestaanden. In de wandelgangen van het gerechtsgebouw weerlegt hij Papons relativering van de documenten waaruit blijkt dat de Franse ambtenaar konvooi na konvooi naar de ondergang heeft gestuurd. Arno Klarsfeld: “Bewijzen zijn bewijzen, deze stukken bevatten verpletterend bewijsmateriaal, vijftig jaar later, honderd jaar later en ook tweehonderd jaar later. Natuurlijk hadden Bousquet, Sabatier en al die hoger geplaatste ambtenaren van het Vichy-regime eerder berecht moeten worden, Papon ook. Mitterrand hield het recht twee ambtstermijnen op. Nu heeft het zijn loop. Papon heeft joden en hun kinderen van vijf jaar, van twee jaar, van drie maanden naar de kampen gestuurd. Hij wist heus wel dat het geen vakantiekolonies in Polen waren.”

Maurice Papon na de tweede dag van het proces tegen hem. (Foto Reuter)