Dario Fo

DE NOBELPRIJS voor literatuur is de belangrijkste literaire prijs die er bestaat. Dichters en prozaschrijvers kregen, vaak al beroemd, soms op slag wereldfaam dankzij die bekroning. De Nobelprijs voor literatuur wordt toegekend op grond van de hoogste literaire maatstaven. En nu heeft de ernstige Zweedse jury, die vorig jaar de dichteres Wisawa Szymborska bekroonde en het jaar daarvoor Seamus Heaney, na ongetwijfeld scrupuleus beraad de Nobelprijs voor literatuur toegekend aan Dario Fo.

Dario Fo is de auteur van een omvangrijk en belangwekkend oeuvre, maar niet de eerste schrijver aan wie wordt gedacht bij het woord literatuur.

Fo maakt theater. Hij schrijft het niet alleen, hij vult het: hij regisseert het, kleedt het aan met eigen decors en kostuums en speelt erin. En hij geeft het een doel. Fo's voorstellingen willen, vaak met macabere charme, de wereld veranderen. Met een welgemikte rotschop tegen zelfgenoegzaam corrupte autoriteiten, die wat hem betreft van alle tijden en alle plaatsen zijn. Niet voor niets worden zijn stukken onophoudelijk over de hele wereld gespeeld, van China tot Canada. Fo's stukken vormen geen begrensde canon, ze zijn vliedend - hij schreef ze zo open dat ze in een handomdraai toepasselijk zijn voor de lokale omstandigheden.

AL DIRECT na de bekendmaking van Fo's Nobelprijs, werd er in literaire kringen gemord dat met deze laureaat het failliet van de prijs is getekend. Die criticasters vergissen zich. Fo schreef geen romans of essays, dat is waar. Wel poëzie: monologen, balladen, vertellingen, maar die staan in dienst van zijn stukken. En inderdaad, Fo's toneelstukken laten zich niet makkelijk lezen, ze ontvouwen hun kwaliteiten pas als ze worden uitgevoerd.

Alle goede toneelstukken worden gestuwd door de taal, door de macht over het woord, door de kracht van de letteren. Dat maakt van toneelschrijfkunst een literaire kunst, dat maakte in het verleden de literaire Nobelprijzen voor Eugene O'Neill en Samuel Beckett vanzelfsprekend. Geniaal toneel komt voort uit literair genie, maar die literaire kwaliteit wordt er niet minder om als dat toneel weigert om zich vast te laten klinken op bedrukte pagina's. Met de Nobelprijs voor literatuur voor Dario Fo heeft de Zweedse Academie laten zien dat grote literatuur wat haar betreft leeft en wild kan spartelen.