Communistische schlagers dè hits van Hongarije

Toen de Hongaren ze moesten zingen waren de liederen van het socialisme niet geliefd. Nu hoeft er niets meer - en nu is de cd met nostalgisch- communistische liederen de verkoophit van het jaar.

BOEDAPEST, 10 OKT. Generaties Hongaren die van de lopende band van de communistische jeugdbeweging zijn gekomen kunnen het lied Vidam úttöro nog zonder moeite meezingen. “Als een eekhoorn in de boom, zo blij is de pionier”, klinkt het opgewekt. Mannen die in het volksleger hebben gediend herkennen Puskadal (Het lied van het geweer) meteen. Op de plaats marcherend hebben ze talloze keren de liefde voor hun geweer bezongen: “Je bent een heel mooi wapen, je bent liever dan mijn lieve vrouw, ik zal je kussen zoals ik mijn lief kus, nooit zal ik je verlaten.”

De schok van de collectieve herinnering verklaart wellicht het ongekende succes van de cd Best of Communism. De selectie van 23 revolutionaire liederen, aangevuld met een toespraakje van Lenin, klom in een paar weken tijd naar de eerste plaats van de cd-top 10 in Hongarije. Met 10.000 verkochte exemplaren is de cd voor Hongaarse begrippen een absolute hit. Het succes heeft ook de platenmaatschappij Hungaroton verrast: bij veel Hongaren blijken jeugdsentiment en verbazing over de absurditeit van wijlen het systeem het te winnen van de walging die het rode verleden oproept.

De compilatie van communistische schlagers was een idee van Ákos Réthly. De 34-jarige producer van Hungaroton is tevens beheerder van het museum Szobor Park nabij Boedapest, een permanente tentoonstelling van beelden die de zuivering van het monumentenbestand na de val van het communisme niet hebben overleefd. Om de sfeer van het verleden op te roepen, laat Réthly in de beeldentuin communistische strijdliederen horen. Bezoekers vroegen naar de muziek, en Réthly zag het gat in de markt. In de archieven van de inmiddels geprivatiseerde platenmaatschappij lag een schat aan opnamen van knoestige arbeiderskoren en gelukkige revolutionaire kinderstemmen. De producer selecteerde de bekendste liederen voor de cd. “Ik bouw een kapitalistische onderneming op een socialistische basis”, zegt hij met een grijnsje.

De cd opent met de onvermijdelijke Internationale. Veel liederen zijn uit het Russisch vertaald, maar sommigen grijpen terug op de Hongaarse geschiedenis. In Köszönjük neked, Rákosi elvtárs (Wij danken u, kameraad Rákosi) bedankt een kinderkoor de stalinistische partijleider uit het begin van de jaren vijftig voor een nieuw warenhuis en een spoorlijn. Vörös Csepel bezingt de glorie van het industrie-eiland Csepel bij Boedapest, een parel van socialistische vooruitgang. De muziek is bombastisch en veelal in marstempo. Af en toe klinkt een interessante solo die verraadt dat ook begaafde Hongaarse componisten moesten meewerken aan het socialistische liedboek om de Partij tevreden te houden.

Aan het uitbrengen van de cd ging bij Hungaroton een jaar van interne discussies vooraf. Het bedrijf was bang beschuldigd te worden van socialistische propaganda in een modern jasje. Gezien zijn verleden als staats-muziekmonopolist lag dat voor de hand. Hungaroton meed daarom in de promotiecampagne de staatsradio en televisie. In advertenties in regionale kranten speelden de reclamemakers in op de nostalgiegevoelens van ouderen in de provincie. “Het is geen politieke of ideologische nostalgie, maar heimwee naar de jeugd”, zo omschrijft Réthly het sentiment. “Dit is onze geschiedenis, die willen we niet zomaar laten verdwijnen.”

In de reclamecampagne op de particuliere radiostations in Boedapest, die zich richten op het jongere publiek, viel de nadruk juist op het camp-imago van de cd. Tussen de moderne buitenlandse hits door klonk plotseling het “Voorwaarts, proletariërs” en de stem van een acteur, die in een perfecte imitatie van oud-partijleider János Kádár het verschijnen van de cd aankondigde. “Dat was voor de mensen die het als een goede grap zien”, legt Réthly uit. “Ik zie het voor me: de man met een grote BMW die bij het stoplicht zijn ramen opendoet en dan keihard de cd speelt, om te laten horen dat hij naar een toespraak van Lenin zit te luisteren.” De grap slaat niet bij iedereen aan. Tijdens een televisieshow werd Réthly ernstig toegesproken door een oudere kijker: de communistische tijd was te vreselijk om er de spot mee te drijven.

Geheel volgens de beginselen van het kapitalistisch ondernemen is Réthly begonnen met het uitmelken van de succesformule. Buitenlandse maatschappijen hebben interesse getoond voor de cd. Er zijn voorzichtige plannen voor een Best of Communism, Vol. 2. Nog deze maand zal de muziek te beluisteren zijn via het internet (web sites: www.szoborpark.hu of www.privatemoon.com/artists/from.html). En met een grote campagne komt deze maand een mini-cd op de markt van Poljoesjka, een Russisch militair lied van de Best of-cd dat in het Hongaars de titel draagt “De laagvlakte wacht op ons”. De mini-cd bestaat uit een techno-versie van het lied en een zeven minuten durende club-mix, met daarin de toespraak van Lenin verwerkt. De producer verwacht er veel van. “Hier wil ik heel Europa op aan het dansen krijgen.”