Pasolini

Ik was in mijn studententijd een fervent liefhebber van de films van Pasolini. 'Salo' o le 120 giornate di Sodoma', een verfilming van een verhaal van markies de Sade, was de enige film die ik nooit gezien had.

Eveneens in mijn studietijd zag ik een film over een deel van het leven van de Sade. Deze 18de eeuwse schrijver van extreem wellustige en sadistische seksuele verhalen heeft vanwege zijn geschriften lange tijd gevangen gezeten. In de gevangenis studeerde hij met het overige 'gespuis' een toneelstuk in dat hij geschreven had, in het geheim. De boodschap was: de hypocrisie van de maatschappij die het schrijven van dit soort verhalen verafschuwt en heftig veroordeelt, terwijl in diezelfde maatschappij in sociale zin de meest grove wantoestanden (en mishandelingen) voorkomen en als vanzelfsprekend aanvaard worden. Daarbij vergeleken zijn deze verhalen totaal onschuldig.

Zowel de schrijver als de filmer hebben zich door hun werk lijfelijk vereenzelvigd met de onderkant van de maatschappij. Misschien in weerwil van zichzelf, misschien zonder te bedoelen een prediker te zijn, maar zich mateloos ergerend aan de gevestigde orde, aan de mengelmoes van dierlijk gedrag en intellectualisme, die rampen veroorzaakt. Dat is de gigantische impact van de film: de confrontatie met onze eigen hypocrisie. De confrontatie met de vertelling of de verfilming, de combinatie van seks met ultiem geweld, waarbij de slachtoffers willoze objecten worden, roept bij ons walging en verontwaardiging op, terwijl wijzelf medeplichtig zijn aan een wereld vol dierlijk onrecht. Die confrontatie te willen oproepen heeft Pasolini met de dood moeten bekopen.

Columniste Rita Kohnstamm, aan wie ik me al jaren erger, kan dat kennelijk niet vatten. Haar intellectualistische stukjes, met name afgelopen week 'Pasolini of knuffelklassiek', zijn van een Libelleachtige oppervlakkigheid, gecombineerd met NRC-chic: 'knuffelklassiek'.