Honderd jaar gegriezel; Dracula is nooit dood geweest

Dracula: Al 100 jaar zo dood als een vampier. Gorcums Museum, t/m 5 jan 1998. Grote Markt 17, Gorinchem. Di t/m za 10-17u, zo 11-17u. Volw ƒ 3, CJP en kinderen t/m 12 ƒ 1,50. MJK gratis.

Dracula is niet dood, hij leeft en wel in Gorinchem. Daar is in het museum aan de Grote Markt een tentoonstelling te zien over de beroemde graaf uit Transsylvanië. Aanleiding voor de tentoonstelling is de verschijning, honderd jaar geleden, van het boek Dracula. De expositie geeft een beeld van de populariteit die de bloeddrinkende edelman de afgelopen eeuw heeft genoten.

Het boek, geschreven door Bram Stoker, had bijna de titel The Un-Dead gekregen, de on-dode, dat zou de vertaling zijn van het Roemeense 'nosferatu'. Dracula verwijst naar Vlad Tepes, de zoon van graaf Dracul die leefde van 1431 tot 1476. De bijnaam die de Turken aan Vlad gaven was 'de spietser'. De graaf had de gewoonte gevangenen op een puntige staak te zetten en zo tot een trage, uiterst pijnlijke dood te veroordelen. Ooit zou hij 20.000 Turkse krijgsgevangenen in een halve cirkel om zijn burcht op deze wijze hebben laten ombrengen.

Toen Dracula verscheen was het bon ton onder de Britse intelligentsia interesse te tonen voor tarot, spiritisme en occultisme. Tijdens het hoogtepunt van de Industriële Revolutie mochten de Britten graag gruwen bij verhalen over boze geesten en dolende doden. Bij de heerschappij die zij over de wereld uitoefenden hoorde blijkbaar ook het gevoel dat er zaken waren die zich aan de ratio onttrokken. Zaken die de hoogmoedige mens konden bedreigen.

Na de Eerste Wereldoorlog kreeg de populariteit van Dracula weer een boost. Op de tentoonstelling is op video een fragment te zien van de oudste Dracula-film Nosferatu, een symfonie van gruwelen (1922), een stomme film van F. W. Murnau. In het fragment zien we een oude man, als een nachtmerrie uit de krochten van onze verbeeldingswereld, uit het keldergewelf van een kasteel komen en naar zijn slachtoffer sluipen. De film had eigenlijk op last van de erven-Stoker vernietigd moeten worden, want er was geen toestemming gevraagd om Stokers boek te verfilmen. Gelukkig is hij bewaard gebleven.

Dracula is op vele wijzen herboren. Zo zijn er Amerikaanse comic-books te bewonderen waarin wreed uitziende mannen met venijnige hoektanden zich op weerloze vrouwen storten. Deze plaatjesboeken werden uiteindelijk wegens hun vermeende zedenondermijnende effecten door de censor verboden. De boekjes liggen op de expositie buiten het bereik van kinderogen uitgestald. Een recentere verbeelding van Dracula is het toneelstuk Fear is man's best friend (1993) van de aan aids overleden Michael Matthews.

Verder zijn er vele filmposters (helaas niet die van Andy Warhols prachtige Dracula) en cartoons te zien. We zien een Dracula keurig met condooms over zijn tanden zich over de hals van een slachtoffer buigen en een graaf die bedelt bij de bloedbank. Voor kinderen is Dracula in Amerika 'count Count' geworden, wat in het Nederlands weer is verworden tot 'graaf Tel'. Halverwege de tentoonstelling staat een 'wensput' waaruit dit kindergraafje al tellend tevoorschijn komt. Zo leeft Graaf Dracula ook voor de volgende generatie voort.