Willen wij Windows 98 wel?

Microsoft kondigde onlangs aan dat de 'lancering' van het updated besturingsprogramma Windows 98, voorzien voor begin volgend jaar, tot mei is uitgesteld. Grote opluchting, niet alleen bij de vele klanten die uitgaven voor nieuwe hard- en software voor zich uit kunnen schuiven, maar merkwaardig genoeg ook in de computerbranche. Want daar vreesde men de mislukking van de kerstverkopen, de traditionele jaarlijkse piek op de pc-markt, als gevolg van afwachtende consumenten.

De vraag is of de grote afnemers van dit uitstel geen gebruik moeten maken om Microsoft duidelijk te maken dat we naar een ander patroon van productinnovatie toe moeten in de standaard-softwarebranche. Want tot nu toe ziet het er naar uit dat de toegevoegde waarde van Win98 vooral voor Microsoft is, niet voor ons. Met het daarbinnen ingebouwde Internet-browserprogramma wil Microsoft immers vooral zijn positie op die concrete markt versterken. En daar zouden wij weer nieuwe programma's en chips voor moeten aanschaffen?

Lange tijd dachten we dat techniek niet is tegen te houden. Onder meer door de teleurstellende ervaringen van 'Philips invents for you' hebben bedrijven evenwel geleerd dat ze goed naar hun klanten moeten luisteren. Luistert Microsoft naar zijn klanten? Naar verluidt wel. Men zegt dat elk nieuw softwareprogramma door tienduizenden mensen wordt getest en beoordeeld. Dat moeten dan techneuten en hobbyisten zijn. Want anders is toch onverklaarbaar dat er nog zoveel misgaat? Bij de overgang naar Windows 95 waren heel wat mensen wekenlang gehandicapt doordat computer en programma niet samen wilden spelen. En het zal iedereen wel overkomen dat een programma plotseling aankondigt dat er iets fout is gegaan en men het daarom beter kan uitzetten. Meestal is daar niets aan te doen en dan help ik u hopen dat u recent nog uw file had opgeslagen.

Is elke verandering een verbetering? Nee dus. De discussie over de voors en tegens van verschillende programma's lijkt al snel op die tussen rivaliserende sektes. Juist daarom zou het goed zijn als er op dit punt meer objectief onderzoek zou worden verricht. Onder druk van mijn twee werkplekken, hanteer ik nu een jaar vooral het Microsoft-tekstverwerkingsprogramma Word, maar ik mis (en gebruik stiekem) nog steeds WordPerfect. Word lijkt me een typisch voorbeeld van over-automatisering. Waar je bij WordPerfect in geval van nood het 'onderwaterscherm' kunt inschakelen om te zien wat er eventueel misgaat met de opmaak, behandelt Word je op dit punt totaal grillig en onvoorspelbaar. De ene alinea heb je nog de ene lay-out, de volgende vindt Word het leuk om die te veranderen en kost het je het nodige improvisatietalent om dat te herstellen. Iedere arbeidspsycholoog weet dat mensen behoefte hebben aan controle over hun werkplek, maar daar heeft Word geen boodschap aan. Ik merk dan ook dat dit programma tot veel meer stress en ongenoegen leidt, niet alleen bij mij, maar ook bij niet weinig collega's en secretaresses.

Ook op 'kleinere' punten is Word een achteruitgang. Zo is de symbolenset van Wordperfect veel groter dan die van Word (het veel geprezen Microsoft-tekenprogramma PowerPoint mist het zelfs helemaal!) en kun je bij WordPerfect meteen zien wanneer je een file voor het laatst gesaved hebt (heel handig als je veel stukken over hetzelfde onderwerp hebt). Ik denk dan ook niet dat het met ons, gewone stervelingen, is dat Microsoft bevoorrechte relaties onderhoudt, maar met de systeembeheerders die voor ons beslissen. Als ze werkelijk met de gebruikers zouden praten, dan waren die programma's al lang veel beter. En waarom luisteren ondernemingen zelf niet naar hun medewerkers als die zeggen dat een bepaald systeem productiever is en tot minder stress leidt? Waarom wordt dat op voorhand niet beter getest? Vermenigvuldig dergelijk ongemak en het ene programma kost zó tonnen meer dan het andere. Daarnaast ken ik mensen die aarzelen een eigen bedrijfje te beginnen, omdat ze weten hoe kwetsbaar ze zijn voor het onvoorspelbare computergeweld.

Maar het tij begint te keren. Veel minder mensen dan verwacht zijn overgegaan op Windows 95. Niet weinigen werken zelfs nog met het vorige besturingsprogramma MS-DOS. Ook bedrijven zien steeds minder het nut van telkens nieuwe updates. Hoe leuk elke kleine verbetering ook is - àls die er al is - daar staat de moeilijke communiceerbaarheid tegenover met wie niet 'meegaat'. Tegenwoordig krijg ik geregeld files toegestuurd in Word 7 die 'mijn' Word 6 (van vorig jaar!) niet herkent. Zo probeert Microsoft ons weer vooruit te branden.

Er zijn twee mogelijkheden: òf de kleine, maar vooral de grote gebruikers gaan zich eindelijk organiseren als mondige klanten die betere en minder snel veranderende programma's eisen, òf de markt zal noodgedwongen overgaan op een concept zoals dat van Microsofts grote rivaal Oracle: goedkope, simpele 'netwerkcomputers' die gevoed worden door programma's die niet meer individueel moeten worden geïnstalleerd en ge-updated, maar die vanaf een grote server telkens via de telefoonlijn worden binnengehaald. Aan zulke programma's zullen noodgedwongen hoge eisen worden gesteld.