WEU in Albanië: vrienden met meer ervaring

De Westeuropese Unie leidt in Albanië politie-agenten op. Het is geen overbodige luxe in een land dat begin dit jaar wegzakte in chaos en anarchie en dat maar moeizaam opkrabbeld.

TIRANA, 8 OKT. Een penetrante urinelucht begroet het bezoek aan de politie-academie van Tirana. Een afgebrokkelde trap leidt naar het klaslokaal waar in nauwe banken een dertigtal leerlingen zit. Ze dragen legerkleding, want er is een tekort aan politie-uniformen in Albanië. Verlegen maar nieuwsgierig kijken de studenten naar de Brusselse delegatie voor het schoolbord: omstuwd door camera's en journalisten ondervraagt secretaris-generaal José Cutileiro van de Westeuropese Unie (WEU) de Albanese instructeur over de academie.

Cutileiro bezocht afgelopen weekeinde de WEU-politiemacht die de Albanese politie sinds mei met advies en onderwijs bijstaat. De Multinational Advisory Police Element (MAPE) bestaat uit 26 man uit vijftien landen en wordt binnenkort uitgebreid tot zeker zestig agenten. De WEU-agenten moeten helpen bij de modernisering en democratisering van de politie in Albanië, waar dit voorjaar rellen uitbraken en dat nog altijd toneel is van chaos en geweld. Bedoeling was om instructeurs te trainen, maar al snel bleek dat er behoefte is aan een basisopleiding voor de hele politie. Meer dan de helft van de naar schatting 15.000 Albanese agenten volgde geen enkele training. “Om bij de politie te komen moest ik wel een test doen”, zegt Florian (23). “Ik werd gemeten en moest laten zien dat ik kon hardlopen en schrijven.” De agent, die met een kalasjnikov losjes op de heup een gebouw bewaakt, vindt de WEU-missie een goede zaak: “We hebben hulp nodig van vrienden met meer ervaring.” Maar hij vindt vooral dat er iets gedaan moet worden aan zijn loon van 140 gulden per maand.

De WEU-politie moet na 12 oktober beginnen met een basisopleiding van drie maanden - eerst in Tirana, daarna ook in andere steden. Daarnaast zullen de MAPE-agenten het kader blijven trainen en 'in het veld' nagaan wat het effect is van de opleiding en wat er verder nodig is. Bij de Europese Unie ligt een voorstel voor logistieke hulp aan de Albanese politie. “We gaan de agenten mentaal omscholen, met lessen over mensenrechten, menselijke waardigheid en een gedragscode”, zegt luitenant-kolonel Jan Timmermans van de Koninklijke Marechaussee. “Bovendien moet er een eind komen aan de corruptie. Dat betekent dat de salarissen omhoog moeten.”

Timmermans, een van de drie Nederlanders in de WEU-eenheid, herinnert zich levendig de aanvankelijke weerstand van de Albanese overheid, die weliswaar om de missie had gevraagd maar kennelijk vooral hoopte op geld uit Brussel. “De vorige regering gaf geen enkele medewerking. Alle aandacht was gericht op de verkiezingen. Pas eind juli, toen er een nieuwe regering zat, bestond er politieke wil om samen te werken.” Timmermans, die de leiding heeft over de sectie grenscontrole, trainde 54 Albanese agenten op het vliegveld Rinas onder meer in het herkennen van valse paspoorten. Tot voor kort werden paspoorten met de hand gecontroleerd, nu is er materiaal uit Nederland. Computers stonden er wel, maar die werden nauwelijks gebruikt. “We hebben de agenten geleerd dat ze van personen die aan de grens worden geweigerd een foto maken en een dossier aanleggen.”

De 26 WEU-agenten in Albanië zijn te herkennen aan hun blauwe baret met WEU-logo en om hun arm een zwarte band met 'police'. De uniformen variëren van het mosgroene van de politie uit Estland, via het donkerder groen van de Spaanse guardia civil tot het blauwe van de Turkse polis of de Italiaanse carabinieri. Wapens dragen ze alleen als ze buiten Tirana komen, waar ze zich altijd verplaatsen onder escorte van de Albanese politie - niet omdat ze zelf de gevaren zo groot vinden maar omdat de overheid daar op aandringt. Na de eerste fase vol obstakels kan deze missie nu een succes worden, zeggen verschillende WEU-agenten. Maar binnen de politiemacht broeit ook onvrede - over gebrek aan middelen, aan leiderschap en aan kennis van het Engels. De kritiek is vooral Noord-Zuid gericht: agenten uit noordelijke landen klagen over zuidelijke collega's, die zich op hun beurt miskend en beledigd voelen. Complicerend is ook dat ze allemaal uit een andere politiecultuur komen. “Het zou beter zijn als deze missie uit hooguit vier landen zou bestaan”, zegt een officier die anoniem wil blijven.

Een van de grootste problemen is het enorme aantal wapens dat de bevolking buitmaakte tijdens de rellen in Albanië, dit voorjaar: ruim 650.000. De regering riep op de wapens in te leveren en er zouden zo'n 30.000 zijn terug gebracht. “In dit land heerst een diepgewortelde traditie om bewapend te zijn”, zegt kolonel Frédéric Denis, die de WEU-missie leidt. Hij adviseert de Albanese politie na de periode van vrijwillig inleveren nu gericht huiszoeking te doen. “Maar je kunt nooit alle wapens verzamelen, er zijn bijvoorbeeld ook depots in de bergen.”

Kolonel Tonin Vocaj, commandant van commissariaat 2 in Tirana, toont zijn Brussels bezoek het resultaat van een dag wapens innemen: meer dan honderd kalasjnikovs, een bazooka, dozen en legertassen vol munitie en tientallen granaten. Een kleine man, de te wijde broek met een riem opgehouden, popelt rond de gasten. Hij wil zijn trots laten zien: een 35 jaar oude Chinese tank, blauw geverfd met op de zijkant de tekst 'respecteer de wet!' Sinds de rellen eerder dit jaar beschikt de politie over tanks en de sjofele man, die tot voor kort geen auto reed, is nu tankchauffeur.

Op het centrale Skanderbegplein demonstreerde afgelopen weekeinde, zoals sinds enkele weken traditie, ex-president Sali Berisha met enkele honderden aanhangers tegen de regering van de socialist Fatos Nano. Ze zwaaien met vlaggen van de Europese Unie en spandoeken met 'Lang leve de democratie'. Berisha is tevreden over de WEU-missie, maar hij wil wel even kwijt dat premier Nano gangsters inhuurt als agent.

De WEU betreurt nog steeds dat eerder dit jaar de politieke wil ontbrak om een WEU-vredesmacht naar Albanië te sturen. Het wordt gezien als op maat van de WEU gesneden: niet te groot, niet te veel risico. In plaats daarvan ging Alba: een door Italië geleide troepenmacht die zorg droeg voor transport en verdeling van humanitaire hulp. Dat er wel een politie-eenheid van de WEU ging, gebeurde vooral op aandrang van Frankrijk dat de Europese defensie-organisatie een gezicht wil geven. Groot-Brittannië is, net als bij het voorstel voor een militaire troepenmacht, terughoudend en zond tot nu toe geen agenten.