Weigerachtig

ONWIL OF ONMACHT? Deze vraag speelt een grote rol in het gesprek tussen de Raad van Kerken en staatsssecretaris Schmitz (Justitie) over het kerkelijke tentenkamp voor afgewezen asielzoekers. Als sprake is van onmacht van een uitgeprocedeerde asielzoeker om terug te keren naar het land van herkomst, kan de staat hem moeilijk aan zijn lot overlaten. Bij onwil om mee te werken aan terugkeer houdt alles op en worden de betrokkenen letterlijk op straat gezet.

Dat is hard, maar de Tweede Kamer steunt deze aanpak met overtuiging, zo bleek gisteren nog weer eens uit een interpellatie door Groen Links. Het verwijderen van uitgeprocedeerde asielzoekers, hoe tragisch op zichzelf ook, is een onmisbaar sluitstuk van de asielprocedure. Het einde is zoek wanneer afgewezen vreemdelingen door, zoals dat heet, “aanhoudend non-coöperatief gedrag” faciliteiten zouden kunnen afdwingen. En dan ook nog zo lang als het hun belieft.

Maar die mensen zijn helemaal niet weigerachtig, zeggen de kerken over hun protégés. Zij hebben de staatssecretaris zo ver gekregen dat zij een speciale commissie nog eens naar hun dossiers laat kijken onder het motto dat de Immigratiedienst ook maar uit mensen bestaat. Dat laatste is zeker het geval, al kan men zich afvragen wat zo'n commissie nog moet doen als de rechter heeft gesproken. De regels zouden wel eens strenger kunnen zijn dan de definitie van weigerachtigheid die de kerken hanteren. Er bestaat een heel stappenplan voor terugkeer. Als de betrokkene één stap weigert staat hij of zij al te boek als weigerachtig.

Men kan zich afvragen of van een afgewezen asielzoeker valt te vergen dat hij bij zijn ambassade een verklaring aflegt dat hij vrijwillig terugkeert. Sommige ambassades verbinden deze voorwaarde aan hun medewerking. Men vraagt dan in feite van de asielzoeker een leugen. Onwil of onmacht? De rechters zijn nog niet helemaal uit de juridische verplichtingen van de afgewezen asielzoeker. Maar het jongste bericht van het juridische front is dat een positieve inspanning om terugkeerpapieren te krijgen kan worden verlangd.

DIT ONAANGENAME onderdeel van het asielbeleid is tot dusverre wat onderbelicht gebleven, zoals Schmitz deze zomer opmerkte in een vraagesprek in een krant. Intussen kan er echter geen twijfel meer bestaan over wat het centrale uitgangspunt van dit beleid is: niet toelaten betekent terugkeren.