Opstandige Jezus antigif voor cynisme

MEXICO-STAD, 8 OKT. Precies dertig jaar na zijn dood is Che Guevara weer helemaal 'in'. Net als in de jaren zestig doet het kapitalisme goede zaken met de bebaarde rebel. Zijn gelaat siert T-shirts en posters, cd-hoezen van rockgroepen als Evil Empire en Rage against the Machine. Swatch produceert een serie Che-horloges, Fischer brengt het ski-merk 'Revolutie', met Che in een besneeuwde berg gegraveerd. In Engeland was 'Che-bier' te koop, totdat Cuba protesteerde.

Het symbool van de strijd tegen het kapitalisme, nu in uw winkel. “Hij zou zich omdraaien in zijn graf als hij het wist”, beaamt Jon Lee Anderson. De Amerikaanse journalist heeft net een biografie van Che voltooid. Toch draagt ook Anderson een Che-horloge. En in Hollywood wordt gewerkt aan een filmscenario, gebaseerd op zijn boek. De film moet straks concurreren met die van Mick Jagger bij Warner Bros over Che's romance met de Oost-Duitse Tanya. “We plunderen de geschiedenis voor entertainment”, zegt Anderson. “We lezen geen boeken. We kijken films. En spullen geven je iets om aan te raken.”

Het begon in 1968. De jeugd was in opstand, en daar was het beeld van Che. Een martelaar. Een man die voor zijn idealen was vermoord. Met seks, drugs of flower-power had zijn harde leven niets te maken, maar wat deed het ertoe. Zijn gezicht was genoeg. Zijn ogen onder het krullende haar. Alsof ze voorbíj en over de kijker heen alvast communiceerden met zijn eenzame lot. Een opstandige Jezus, gekroond met zwarte baret. Een nieuwe heilige voor een generatie die brak met traditie.

De belangrijkste bijdrage aan de icoonvorming van Che kwam van de onbekende Cubaanse fotograaf Alberto Korda. Op een koude ochtend in maart 1960 was de verslaggever van het staatsblad Revolución bij een herdenkingsbijeenkomst in Havana, die werd gehouden voor de slachtoffers van een Amerikaanse sabotage-actie. De partijbonzen stonden op het podium. “Che leek erg geraakt”, herinnert Korda zich. “Hij had een intense blik in zijn ogen en keek over de menigte heen.” Korda ging naar de redactie en drukte de foto af. Maar de volgende dag weigerde de hoofdredacteur de foto te publiceren.

Zeven jaar later bracht de Italiaanse uitgever Feltrinelli een bezoek aan Korda's studio. De voormalige modefotograaf was inmiddels de huisfotograaf van de communistische partij. Feltrinelli heeft er een neus voor en neemt de fotovan Che mee. Twee maanden later wordt Che in Bolivia doodgeschoten. De Italiaan laat miljoenen posters van de foto drukken en verspreidt die over Europa. Korda krijgt credit noch auteursrechten. “Ik denk dat het slecht was geweest te worden gezien als iemand die verdient aan Che's dood”, zei de op Cuba wonende fotograaf tegen de journalist Michael Gillard. Wel vraagt hij inmiddels 300 dollar voor het vraaggesprek.

“Ik denk dat de interesse voor Che een antigif is voor de wel zeer onidealistische en cynische tijd waarin we leven”, zegt biograaf Anderson. Een Mexicaanse biograaf van Che Guevara formuleert het anders: “Che en de Beatles zijn symbolen van de jaren zestig”, zegt Jorge Catañeda. “De cultuur van de jaren zestig slaat nu op de kinderen over.”