Een brede streek konden ze allemaal; Tentoonstelling met tekeningen van Rembrandt en zijn leerlingen in Parijs

Tekeningenverzamelaar Frits Lugt begon zich al vroeg in Rembrandt te verdiepen; op zijn veertiende begon hij zelfs aan een serieuze Rembrandt-biografie. In het Institut néerlandais in Parijs is nu een keuze te zien uit Lugts collectie van tekeningen van Rembrandt en zijn navolgers

Rembrandt et son école, dessins de la Collection Frits Lugt, tot en met 30 november, Institut néerlandais, 121 Rue de Lille, métro Assemblée Nationale, open iedere dag behalve maandag van 13.00 tot 19.00 uur.

PARIJS, 8 OKT. 'Rembrandt et son école' heet de tentoonstelling waarmee het veertigjarig bestaan van het Institut néerlandais in Parijs en het vijftigjarig bestaan van de Fondation Custodia worden gevierd. Het had ook 'Lugt et son Rembrandt' kunnen zijn, want de liefde voor Rembrandt van verzamelaar Frits Lugt is voelbaar aan de Rue de Lille.

De tentoonstelling, die van 14 december tot en met 15 februari in Teylers Museum in Haarlem te zien zal zijn, is een van die kleine, maar fijne topevenementen waarmee de collectie-Lugt Parijs op gezette tijden weet te verleiden. Dan is het Institut met de Nederlandse culturele taak graag de vitrine van Lugts schatkamer die er achter ligt.

Dit najaar heeft Custodia-directeur Mària van Berge-Gerbaud uit de mappen van Lugt twintig tekeningen van Rembrandt en tachtig van leerlingen en tijdgenoten zoals Ferdinand Bol, Jacon Adriaensz. Bakker, Jan Lievens, Govaert Flinck, Samuel van Hoogstraten en Philips Koninck gekozen. Plus twee zeldzame brieven van Rembrandt - er zijn er maar zeven bekend, de overige bevinden zich in het Koninklijk Huis-archief, twee in het British Museum, in België, respectievelijk de Verenigde Staten.

Deze selectie illustreert dat de grens tussen werk dat wel en niet van de grootmeester zelf is, niet eenvoudig te trekken is. Ze konden het allemaal, de brede penseelstreek is lang niet altijd van die van Rembrandt te onderscheiden. En toch, en toch, wat alle kenners, Lugt incluis, altijd hebben gedaan, blijven kijken naar houding, handen en het onbenoembare van het genie. Het is een fascinerend spel waar iedereen zich in kan storten. Het vermoedelijk juiste antwoord staat er onder, en vooral in de prachtig (door Custodia zelf) uitgegeven catalogus. Behalve een verantwoording en een inleiding tot Lugts Rembrandt-specialiteit door Mària van Berge, staat daar ook een geïnspireerde inleiding op de tekenaar Rembrandt van de hand van Peter Schatborn. Het is de bedoeling dat hij te zijner tijd deze als 'proeve' aangeduide catalogus vermeerdert tot catalogue raisonnée van de Rembrandt-tekeningen in deze Parijse verzameling.

Een meer dan curieuze toegift van deze tentoonstelling is de volstrekt serieuze biografie van Rembrandt die Frits Lugt als veertienjarige ging schrijven en op zijn zestiende in 1899 afrondde. Het werk ligt hier ter inzage, om begrijpelijke redenen onder glas, samen met een door de achtjarige Frits aangelegd boekje met een beschrijving van zijn curiositeitencollectie, compleet met herkomst van ieder voorwerp ('van mevrouw mijn moeder').

Ter gelegenheid van het jubileum van 'zijn' stichting heeft Custodia het voor de Rembrandt-studie voor het eerst uitgegeven, met als voorwoord een portret van de jonge Lugt door Ella Reitsma. Ter illustratie voegde Lugt allerlei getekende 'etsen' van Rembrandt toe, waarvoor het papier eerst in thee werd gedrenkt voor een echter effect. Als secuur verzamelaar en beschrijver liet hij geen misverstand bestaan over de onechtheid van deze Rembrandtjes door ze te dateren.

Uit het boek blijkt dat Lugt zo jong als hij was al heel goed had gekeken, verbluffend goed kon tekenen en zich de (toen nog niet zo uitgebreide) literatuur van begin deze eeuw compleet eigen had gemaakt. De collectioneur, die later voor het Louvre en andere topinstellingen doorwrochte catalogi zou maken, en handelend een eminente verzameling opbouwde, was jong geboren in Frits Lugt; de artiest verkoos zich daar naar te schikken. Hij weigerde twee eredoctoraten want hij was autodidact en daar bleef hij trots op.