In Middelburg klinken nog steeds de spreeuwen uit 1979

Tentoonstelling: De Verborgen Stad. De Vleeshal, Lange Noordstraat 1, Middelburg. T/m 19 oktober. Di. t/m zo. van 13-17 uur. Entree, teksten en plattegrond ƒ 7,50. Internet: http//www.zeelandnet.nl/vleeshal

Bij de inwoners van Middelburg zijn de vele steegjes, achterommetjes en brandgangen van de oude binnenstad vooral bekend als korte routes tussen de drukke hoofdstraten. Sommige stegen hebben een rijke historie en zijn opgenomen in toeristische routes, andere zijn doodlopend en worden alleen gebruikt door bewoners om hun fiets in de schuur te zetten. Dit achterom-circuit van poorten en gangetjes wordt ook wel De Verborgen Stad genoemd. Rond deze verborgen stad heeft De Vleeshal een tentoonstellingsproject georganiseerd waarbij de bezoeker wordt uitgenodigd zelf door de steegjes te gaan dwalen. Wie vanuit de Vleeshal vertrekt - de tentoonstellingsruimte is omgedoopt tot informatiecentrum - krijgt een wegwerpcamera en een notitieblokje mee om de beelden en gedachten die de wandeling oproept vast te leggen. De bezoeker wordt zo een van de commentatoren van het project; de andere 23 beschouwingen zijn afkomstig van beeldend kunstenaars, architecten, schrijvers, fotografen, een criticus, een planoloog, een letterkundige, een socioloog en een botanicus.

Sommige van hun bijdragen zijn terug te vinden in de stegen zelf, maar wie een uitgestippelde beeldenroute verwacht met op elke hoek een kunstwerk, komt bedrogen uit. Op de speciaal voor dit project door planoloog Lucas Verweij ontworpen plattegrond van Middelburg staat niet aangegeven waar de kunstwerken zich bevinden. De kans is zelfs groot dat de bezoeker tijdens de wandeling aan de werken voorbijloopt, omdat ze nauwelijks opvallen in hun omgeving. Zo hing kunstenaar Keith Wilson een boom in de Bleekersgang vol met pomeransen (de blauwe uiteinden van biljartkeus). Deze zouden door de invloeden van regen en wind langzamerhand uit de boom moeten vallen en een blauw spoor achterlaten. Maar zelfs nadat iemand mij had verteld in welke boom ik moest zoeken, kon ik de blauwe dopjes niet onderscheiden.

Iets opvallender, maar nog steeds moeilijk herkenbaar als je niet weet waar je moet zoeken, is de mobiele tuin van Roza El-Hassan. Op een klein pleintje heeft zij verrijdbaar grasveld van een vierkante meter en een boompje op wieltjes geplaatst. Even verderop in een steegje staat haar mobiele straatmeubilair: een bankje en een prullenbak met onderstel. Iedereen die dat wil kan van de tuin en het meubilair gebruik maken.

De wandeling krijgt een extra dimensie wanneer je vanuit de Vleeshal tegen een geringe borg een walkman meeneemt en deze afstelt op 91,5 FM. Op deze frequentie zendt kunstenaar Justin Bennett zijn radioprogramma uit waarin geluiden die hij opnam tijdens zijn wandelingen door de stad ieder uur worden herhaald. De voetstappen, vogelgeluiden en kerkklokken die je via de koptelefoon hoort, vermengen zich met de geluiden van je eigen voetstappen en het geritsel van bladeren. Dit kan soms een vervreemdend effect veroorzaken, want is die blaffende hond nu echt, of op band opgenomen? De rustige commentaarstem van Bennett noemt op wat hij om zich heen ziet en zijn opmerkingen komen soms opmerkelijk overeen met je eigen gedachten: 'Rottende appels, het stinkt hier naar vuilnis...Hoog bovenin een slaapkamer een afbeelding van Che Guevara..'

Nog vreemder wordt het wanneer je tijdens het wandelen een sensor passeert en een derde geluid zich met de bestaande geluiden mengt. Het is de stem van Moniek Toebosch die je vanuit een speaker fluisterend toespreekt: 'Hallo... hallo... wil jij vanavond hier...?' Even verderop, op het parkeerterrein bij de Bellinkstraat klinken opnieuw stemmen, nu vermengd met het geluid van honderden krijsende vogels. Het zijn geluidsopnamen van zwermen spreeuwen die hier in 1979 neerstreken en door de bewoners werden weggejaagd. Marinus Boezem nam de geluiden destijds op en laat ze nu op precies dezelfde plek opnieuw horen.

Hoe vermakelijk de wandeling door de verborgen stad ook is, zij is slechts een leidraad voor de commentatoren van het project. De belangrijke evenementen vinden plaats in de weekeinden, wanneer naar aanleiding van het thema lezingen en rondleidingen worden gegeven. Daarnaast duikt De Verborgen Stad op onverwachte plaatsen op: in de Provinciale Zeeuwse Courant waar wekelijks tekeningen van Tracy Mackenna verschijnen, of in de streekbussen waar door het Franse kunstenaarscollectief fordacity geheime recepten zijn opgehangen en op zaterdag hapjes geserveerd worden.

Het geheel zou misschien wat onoverzichtelijk worden als niet alle bijdragen zo uitgebreid gedocumenteerd werden in de losbladige catalogus, die gedurende het project steeds verder groeit. Naast bijvoorbeeld de inleiding van Vleeshal-directeur Lex ter Braak en een verhaal van kinderboekenschrijver Wim Hofman zijn hierin ook bijdragen van de bezoekers opgenomen. Iedereen die zijn naam en adres in de Vleeshal achterlaat, krijgt na afloop van het project de resterende pagina's van de catalogus thuisgezonden. Het zou dus heel goed kunnen dat je daarin je eigen mijmeringen of foto's weer aantreft.