Gevechten op Sri Lanka ontnemen zicht op vrede

De afgelopen maanden is de burgeroorlog tussen Tamils en Sinhalezen op Sri Lanka opnieuw opgelaaid, met als inzet de weg naar Jaffna. President Kumaratunga werkt aan een vreedzame oplossing, maar de vooruitzichten op succes zijn onveranderd somber.

NEW DELHI, 6 OKT. In het noorden van Sri Lanka is het gisteren opnieuw tot hevige gevechten gekomen tussen de regeringstroepen en de separatistische Tamil Tijgers, waarbij tientallen soldaten en guerrillastrijders werden gedood. Beide zijden zijn al sinds mei gewikkeld in een verbitterde strijd om de voornaamste toegangsweg tot het noordelijke schiereiland Jaffna. Daarbij staan belangen op het spel die de toekomst van het al dertien jaar door burgeroorlog geteisterde land rechtstreeks raken.

Legerwoordvoerders gaven vanmorgen toe dat er 34 militairen waren gesneuveld en 62 gewond. Zij schatten de verliezen aan de kant van de Tamil Tijgers op zeker 150 doden en 200 gewonden. Deze cijfers konden niet van onafhankelijke zijde worden bevestigd, want de regering laat al een paar jaar geen journalisten toe in het frontgebied.

Er is president Chandrika Kumaratunga en haar regering zeer veel aan gelegen de weg van Vavuniya naar Jaffna snel in handen te krijgen. Niet alleen zou dat de bevoorrading van het uiterste noorden van het land, dat sinds eind 1995 onder controle staat van de regering, aanzienlijk vergemakkelijken, maar ook zou het de politieke positie van de regering zelf versterken.

Dat kan Kumaratunga uitstekend gebruiken nu haar pogingen om de constitutie van het land drastisch te herzien een beslissend stadium hebben bereikt. Juist met het oog op de burgeroorlog wil de regering het landsbestuur in belangrijke mate decentraliseren. Bovendien - en dat is eigenlijk de kern van de hervorming - wil ze de grenzen tussen de huidige provincies ingrijpend wijzigen. Zo zouden enkele provincies in het noorden en oosten, waar de meeste Tamils wonen, kunnen worden samengevoegd.

Hierdoor zouden de daar woonachtige Tamils een hoge mate van autonomie krijgen. Zo hoopten Kumaratunga en haar kabinet de Tamils voor zich te winnen en de Tamil Tijgers, die al sinds 1983 strijden voor een eigen onafhankelijke Tamil-staat in het noorden en oosten, het heft uit handen te slaan. Met erg veel enthousiasme zijn deze plannen tot dusverre echter niet in Sri Lanka ontvangen. De Tamil Tijgers verwierpen ze onmiddellijk. Tot teleurstelling van de regering liepen bovendien ook de meeste gematigde Tamil-partijen niet warm voor de constitutionele hervorming. Sommige Tamils hekelden het feit dat de regering een apart gebied wil reserveren voor de moslim-minderheid in het oosten.

Ook binnen de Sinhalese gemeenschap vielen er veel kritische geluiden te beluisteren. De boeddhistische Sinhalezen zijn sterk in de meerderheid in Sri Lanka. De hindoeïstische Tamils vormen een kleine 20 procent van de bevolking. Radicale boeddhistische monniken gingen vorige week de straat op in de hoofstad Colombo om te demonstreren tegen de hervormingsplannen. Volgens hen betekenen die een uitverkoop van de Sinhalese belangen.

President Kumaratunga wil echter voet bij stuk houden. Binnen een maand zullen de hervormingsvoorstellen eindelijk, twee jaar na de eerste berichten erover, bij het parlement worden ingediend. Hun lot in de volksvertegenwoordiging is nog ongewis. De Volksalliantie van de regering beschikt slechts over een meerderheid van één zetel in het parlement. Willen de hervormingen dus met tweederde meerderheid worden goedgekeurd, zoals is vereist, dan moet de regering een deel van de oppositie naar zich toehalen. De voornaamste oppositiepartij, de Verenigde Nationale Partij (UNP) heeft nog geen standpunt ingenomen omtrent de voorgestelde hervormingen.

Tegelijk houdt Kumaratunga nog een andere mogelijkheid achter de hand en dat is die van een referendum, waarbij de bevolking direct zou worden gevraagd of ze akkoord gaat met de aanpassing van de constitutie. De regering gokt er daarbij op dat de meeste Sri-Lankezen de oorlog moe zijn en wel enige concessies aan de Tamils over hebben voor een kans op vrede. Rechtsgeleerden discussiëren overigens nog over de rechtsgeldigheid van zo'n volksraadpleging.

De Tamil Tijgers doen er intussen het hunne aan de plannen van de regering te torpederen. Ook al hebben ze de laatste twee jaar veel terrein moeten prijsgeven, hun verzet langs de weg naar Jaffna is sinds mei verrassend sterk geweest. Na 14 jaar oorlog zijn de Tijgers een zeer geharde gevechtssmachine geworden, die ook in moeilijke tijden nog altijd fel van zich af kan bijten.

In de gebieden waar ze de dienst uitmaken, blijven ze bovendien ook consequent aan de fictie van een eigen staatje vasthouden, en niet altijd zonder succes. Een Indiase krant meldde onlangs dat jongens en meisjes, die hun tienerjaren nog maar net waren ontgroeid en hooguit enkele maanden rechtenstudie op hun naam hadden staan, in opdracht van de Tijgers als rechters en advocaten optreden bij rechtszaken in dorpen in het district Batticaloa. De bevolking neemt zulke Tijger-rechtbanken volkomen serieus en van heinde en verre komen mensen er naar toe om er hun conflicten te laten berechten.