Cursus onder dwang werkt niet

Wij reageerden op 18 september in deze krant 'Preventieplannen Justitie zijn naïef' op de (veel niet-controversiële ideeën bevattende) rapporten van jeugdcriminologe Junger-Tas omdat in die rapporten altijd op het eind het middel 'gedwongen hulpverlening' opduikt. Junger-Tas verzuimt daarbij duidelijk te maken wat daar nu precies van te verwachten valt.

Opvallend is dat in haar reactie op onze kritiek 'Preventie is beter dan de inrichting' (NRC Handelsblad, 23 september) dwang ook weer pas op het einde opduikt, terwijl onze kritiek daar nu juist op was gericht. Hans Boutellier gaat in zijn reactie 'Preventie voorkomt ontsporing jongeren' (26 september) volledig aan dit punt voorbij. Gezien de heftigheid van hun reacties hebben wij kennelijk een gevoelige snaar geraakt.

Het is niet mogelijk accuraat te voorspellen welke kinderen later crimineel worden. Het uitoefenen van dwang op basis van onbetrouwbare voorspellingen is ethisch problematisch. In het strafrecht wordt het principe gehuldigd dat men beter tien schuldigen niet kan veroordelen, dan één onschuldige opsluiten. Waarom dit principe, dat de kern van ons strafrecht raakt, opeens met voeten kan worden getreden waar het niet-strafrechtelijk ingrijpen van de overheid in het leven van burgers betreft, is onduidelijk. Zeker als niet vaststaat dat de maatregelen uitsluitend positieve gevolgen zullen hebben. Dit raakt aan het principe van de rechtsbescherming: burgers hebben recht op bescherming tegen de dadendrang van de overheid, die met het uitoefenen van dwang zo terughoudend mogelijk moet zijn.

Het ethische probleem is des te navranter gezien de te verwachten effectiviteit van ouderschapscursussen aan hen die weigeren op vrijwillige basis of na overreding mee te doen. De dreiging met bijvoorbeeld een ondertoezichtstelling zal wellicht leiden tot de motivatie om op te komen dagen voor een cursus. Voor het bewerkstelligen van een gedragsverandering is echter meer nodig. Net zomin als crimineel gedrag op latere leeftijd gemakkelijk valt af te leren, kan van ouders verwacht worden dat zij zichzelf door een cursus kunnen veranderen als zij daar niet volledig achter staan.

Wij zijn overtuigd van het nut van preventie bij het bestrijden van criminaliteit. Hulpvraag en -aanbod zouden beter op elkaar moeten worden afgestemd.

Onze stelling was en is echter dat cursussen onder dwang ethisch problematisch en bovendien weinig effectief zijn. Het zou goed zijn als Junger-Tas en Boutellier uitleggen waarom zij dit anders zien.