Shaked ondergaat harde wetten van de schaakjungle

TILBURG, 4 OKT. Lacherig en schouderophalend proberen de andere deelnemers aan het Fontys Schaaktoernooi hun gevoelens te verdoezelen over de lange reeks nullen die jeugdwereldkampioen Tal Shaked binnen de kortste keren veroordeelde tot de laatste plaats. Alleen Gary Kasparov herhaalt op gezette tijden dat het een schande is dat de Amerikaan met zijn lage rating het gemiddelde niveau naar beneden mocht komen halen.

De rest zwijgt of beperkt zich tot grapjes. Zo doet het voorstel de ronde om de gevleugelde schaakuitdrukking een partij in de stijl van Tal een tweede betekenis te geven. Niet langer betekent dit alleen een aanval uitgevoerd met de toverkunsten van de in 1992 overleden oud-wereldkampioen Michail Tal. Vanaf nu kan dit volgens de geestesvader van deze gedachte ook een partij betekenen waarin je je stukken op slechte velden zet, vervolgens in tijdnood raakt en dan verliest.

Het zijn de harde wetten van de schaakjungle die onvermijdelijk in werking zijn getreden na de vernietigende reeks nederlagen waarmee Shaked op dit niveau debuteerde. Alleen tegen Sjirov liet hij een glimp van zijn talent zien. In zijn andere partijen kwam hij aan spelen nauwelijks toe. Door Kasparov werd hij vernietigd.

De 19-jarige grootmeester uit Tucson, Arizona, lijkt er niet door aangeslagen wanneer hij de ochtend voor de zesde ronde aan het ontbijt verschijnt. Zoals altijd heeft hij goed geslapen. “Alleen als ik word meegesleept door een toernooi lig ik wel eens wakker. Hier is nog niets gebeurd om opgewonden over te raken.”

Shaked (spreek uit: sjaaket) voelt zich niet belast door zijn opmerkelijke voornaam. “Er wordt wel eens gevraagd naar het hoe en waarom, maar meer niet.” Het antwoord is teleurstellend eenvoudig: zijn ouders, die eerst in Israël woonden, vonden Tal een mooie naam en wisten niets van schaken.

Shakeds vader is hoogleraar statistiek aan de Universiteit van Arizona. De zoon kreeg vorig jaar de Samford Fellowship, een schaakbeurs die jong Amerikaans talent in staat stelt om twee jaar onbekommerd als beroepsschaker te leven. Die buitenkans kreeg een geheel nieuwe dimensie na zijn overwinning in het jeugdwereldkampioenschap deze zomer in Polen. Opeens stroomden er uitnodigingen binnen, onder andere uit Tilburg.

Shaked praat vrijwel roerloos over zijn bewogen optreden in Tilburg. Hij gelooft niet dat de harde klappen blijvende geestelijke schade zullen aanrichten. “Twee jaar geleden verloor ik tijdens het Amerikaans jeugdkampioenschap ook vier partijen op rij. Het jaar daarop werd ik kampioen.”

Zijn secondant John Watson grijpt die opmerking aan om zijn boosheid uit te spreken over de Nederlandse journalisten die schreven dat Tal er verstandig aan had gedaan om niet in Tilburg te spelen. “Dankzij zijn beurs kan Tal zich op het schaken concentreren”, zegt Watson. “Die beurs loopt in juli af en dan gaat hij misschien studeren. Zou hij dan zo'n eenmalige kans moeten laten lopen?” Shaked kan er zich niet druk om maken. “De partijen die ik hier speel zullen allemaal bijdragen aan mijn schaakontwikkeling.”

In zijn zesde partij tegen Michael Adams heeft hij gistermiddag geruime tijd een licht overwicht gehad. Maar na een kleine zes uur spelen moet hij opgeven. Beheerst neemt Shaked in een vrijwel verlaten speelzaal met zijn tegenstander de zetten door. Zijn Nederlandse vriendin, die hij vorig jaar in Groningen leerde kennen, wrijft hem kort over zijn schouderblad. Volgens haar is zijn beste eigenschap zijn optimisme.