Meester Gerben en de kruistabel

Een storm van protest joeg vorige week door de opiniepagina's van Nederland. De aanleiding vormde minister Ritzens plan om jonge werkloze academici in drie maanden om te scholen tot juf of meester op een basisschool. Wat een minachting sprak hier niet uit voor de bestaande PABO-opleidingen waar vier jaar keihard gestudeerd moet worden om het pedagogische niveau te bereiken dat tegenwoordig nodig is om een gemiddeld kind door zijn CITO-toetsen heen te slepen.

En wat een krankzinnige overschatting van het universitaire onderwijs door er van uit te gaan dat een spoedcursus van drie maanden een kersverse doctorandus kan kwalificeren voor welk beroep dan ook. Een minister die zo weinig van zijn eigen vakgebied begrijpt, moet voor straf levenslang bijgeschoold worden, luidde het oordeel van de meeste briefschrijvers.

Ook zijn eigen staatsecretaris, mevrouw Netelenbos, die over het basisonderwijs gaat, kon weinig waardering voor het plan opbrengen. Volgens ingewijden in Den Haag, zo meldt de Volkskrant deze week, was ze zelfs 'furieus'.

Terecht? Ik weet het niet. Niet alle plannen die uit een leeg hoofd oprijzen, zijn per definitie oninteressant. Mijn ervaring met het moderne basisonderwijs bestaat uit jaarlijks twee tien-minuten-gesprekken over de studievoortgang van mijn kinderen. De leerkrachten met wie ik dan spreek zijn, naar ik aanneem, capabele mensen omdat niemand in ons gezin tot nu toe enige merkbare achterstand heeft opgelopen. Maar helemaal zeker weten doe ik dat niet omdat veel van wat er in die tien minuten aan de orde komt mijn verstand te boven gaat.

In het voortgangsgesprek word ik door de enthousiaste onderwijzer bedolven onder een stortvloed van gegevens. Zijn lessenaar ligt vol kruistabellen en staafdiagrammen waarop de prestaties van mijn kinderen minutieus zijn vastgelegd. De tientallen toets- en testresultaten van het afgelopen half jaar vormen een indrukwekkend statistisch landschap waarvan ik niets begrijp.

Sociale vaardigheden, emotionele stabiliteit, zelfwerkzaamheid: het hele externe en interne functioneren van mijn zoon en dochter wordt nauwkeurig bewaakt met gestandaardiseerde onderzoeksinstrumenten. Zoveel is mij duidelijk uit de technische toelichting van meester Gerben. Maar op mijn vraag of mijn kinderen een beetje lekker gewerkt hebben, volgt een lang en ingewikkeld verhaal over landelijke gemiddelden en standaarddeviaties dat halverwege afgebroken wordt door het gebonk op de deur van ongeduldige ouders die ook hun tien minuten komen opeisen.

Als ik even later tollend van de cijfers op de gang sta, weet ik nog steeds niet wat mijn kinderen in het basisonderwijs eigenlijk uitvoeren. Dat ze naast het testen en toetsen nog tijd hebben om iets te leren lijkt mij hoogst onwaarschijnlijk.

Op het eerste gezicht onderstrepen mijn ervaringen het gelijk van Netelenbos. De meester en juf zijn tegenwoordig inderdaad professionele kennisspecialisten. Dat is een volwaardig beroep waarbij een volwaardige leerroute hoort met in ieder geval een volwaardig pakket statistiek. Het zomaar uitventen van dit ambacht aan werkloze academici zou een eeuw waardevolle beroepsvorming in één klap ongedaan maken.

Aan de andere kant is het juist diezelfde professionalisering die Ritzens voorstel mogelijk heeft gemaakt. Want bij nadere beschouwing hebben al die geavanceerde test- en toetsmethodes één ding gemeen: zij zijn reuze makkelijk in het gebruik. Als leerkracht deel je de voorgecodeerde vragenlijsten rond en na een uur geploeter en gezwoeg haal je ze weer op. De hele handel stuur je vervolgens naar de Schoolbegeleidingsdienst, die het materiaal wetenschappelijk bewerkt en de resultaten op een handzaam schijfje terug zendt. De onderwijzer mag er dan op de schoolcomputer imponerende staafdiagrammen van maken. Daar is eerlijk gezegd niet zoveel pedagogische scholing voor nodig. Een cursus Windows 95 volstaat.

Ook voor ordeproblemen hoeft niemand serieus bijgeschoold te worden. Als het toetstempo flink hoog gehouden wordt, blijven die vanzelf uit. Geen leerling heeft dan nog tijd om herrie te maken.

Het is eigenlijk gek dat Ritzen alleen aan werkloze academici denkt.