Italiaanse communisten lokken een crisis uit

De Italiaanse communistische leider Fausto Bertinotti beschouwt premier Prodi als een slaafse boekhouder. Sommige aanhangers vinden dat Bertinotti met vuur speelt door een crisis uit te lokken.

ROME, 4 OKT. Sommige voormalige kameraden schilderen de Italiaanse communistische leider Fausto Bertinotti af als een politieke dinosaurus uit een linkse wereld die niet meer bestaat. Maar Bertinotti haalt daar zijn schouders over op en vecht om zijn partij voor uitsterven te behoeden. Geen prijs is hem daarvoor te hoog, zelfs niet als Italië daardoor niet onmiddellijk kan meedoen aan de Economische en Monetaire Unie (EMU).

De politieke crisis die Bertinotti heeft veroorzaakt door te zeggen dat hij tegen de begroting zal stemmen, gaat veel verder dan het budget. Het is een poging om een toekomst te geven aan een partij die per definitie anti-systeem is en die zich bedreigd voelt door de plannen voor economische en staatsrechtelijke modernisering.

De Italiaanse communisten zien globalisering niet als een reëel bestaande werkelijkheid. Ze voelen zich niet verantwoordelijk voor het eerste kabinet sinds de Tweede Wereldoorlog waarin links meeregeert. Volgens Bertinotti en zijn makkers hebben de ministers van de Democratische Partij van Links hun sociale idealen verwaterd en zijn ze slaafse boekhouders die veel te veel aan het begrotingstekort denken in plaats van aan sociale actie.

In wezen is Bertinotti conservatief. Zijn partij vormt een belangencorporatie die verworven rechten verdedigt, zoals de mogelijkheid om vervroegd met pensioen te gaan. Rekensommen dat Italië dat niet meer kan betalen, veegt hij van tafel. Bertinotti gaat niet over de cijfers in het staatshuishoudboekje, hij gaat over de portemonnee van zijn individuele kiezers.

Die opstelling spreekt veel kiezers aan. In opiniepeilingen staat hij op tien procent. Sommige aanhangers vinden dat hij met vuur speelt door een crisis uit te lokken. Maar de meeste faxen die op het partijkantoor binnenkomen, steunen hem.

“Wat moet ik in Europa doen met een pensioen van een paar lire?” zo vatte een faxer het dilemma samen. Volgens Bertinotti wil premier Prodi het land een te hoge prijs laten betalen voor toetreding tot de EMU. Hij houdt vol dat er genoeg ruimte is om korter te gaan werken en om de pensioenen intact te houden, dat een eventuele hogere rente niet zo'n grote bedreiging vormt. Hij doet niet eens een poging om met een alternatieve rekensom te komen. Bertinotti is per definitie tegen.

De huidige crisis is een spiegelbeeld van de crisis drie jaar geleden. Net als nu kwam toen een kabinet in de problemen door een bondgenoot die nodig was om de verkiezingen te winnen, maar die in feite geen echte partner was. Indertijd was het premier Silvio Berlusconi die ten val kwam omdat de separatistische partij Lega Nord de coalitie verbrak, uit angst dat haar rol zou zijn uitgespeeld als het kabinet succes had. Hetzelfde geldt nu voor de communisten. Bertinotti heeft er geen belang bij dat Prodi slaagt. Dan stappen zijn kiezers over. Hij moet met argusogen de opiniepeilingen hebben gezien dat onder zijn eigen kiezers de waardering voor Prodi de afgelopen maanden sterk is gestegen.

Dinsdag moeten in het parlement de kaarten op tafel. Tot die periode zal naarstig worden gezocht naar een compromis om een crisis, met zijn verwachte negatieve repercussies voor de koers van de lire, te voorkomen. Bertinotti blijft pokeren. Gistermiddag herhaalde hij dat er een heel nieuwe begroting moet komen.

Zijn tegenstanders spelen het spel mee. Laten we vast nadenken over een verkiezingsdatum, zei Massimo D'Alema, leider van de Democratische Partij van Links. Hij stelde voor: 30 november.

Dat is om Bertinotti bang te maken. Die wil wel het kabinet in de problemen brengen en het desnoods laten vallen, maar vreest nieuwe verkiezingen. In Italië zijn de afgelopen jaren een aantal nieuwe regels ingevoerd die gaan in de richting van een twee-blokkenstelsel, en een parlementaire commissie heeft daarvoor aanvullende voorstellen gedaan.

Bertinotti weet dat, als hij het kabinet laat vallen, hij bij nieuwe verkiezingen niet meer hoeft te rekenen op een alliantie met de centrum-linkse coalitiepartijen. In de campagne van vorig jaar was die er wel. Bertinotti's sleutelrol in de Kamer van Afgevaardigden is gebaseerd op de electorale niet-aanvalsverdragen die hij vorig jaar in een aantal kiesdistricten heeft gesloten. Als de communistische kandidaten alleen de campagne moeten ingaan en het tegen een andere linkse kandidaat moeten opnemen, zijn er vrijwel geen districten waar ze kunnen winnen.

Bertinotti weet dit heel goed. Hij wil een crisis, maar geen verkiezingen. De voor hem ideale oplossing is een nieuw kabinet. Een soort zakenkabinet, of een centrum-links kabinet waarvan het centrumkarakter wordt versterkt door deelname van centrum-rechtse partijen. Als hij maar buiten de coalitie kan blijven staan en neen kan blijven zeggen.