Elsevier moet VNU boven zich dulden

AMSTERDAM, 4 OKT. Wie op 1 juli met vakantie ging en op 1 oktober terugkwam, zal met een vluchtige blik op de beurspagina's opgelucht hebben kunnen concluderen dat hij niets heeft gemist. Het derde kwartaal op de beurs eindigde zo'n beetje zoals het begon. De dollar klom twee cent, van 1,96 naar 1,98 - een beweging die zich vaak genoeg in één dag voltrekt.

Wall Street was vier procent beter op 7945 punten. De rente op de kapitaalmarkt daalde van 5,56 procent voor de tienjarige staatslening naar 5,49 procent en de rente op de geldmarkt was wat lager op 3,15 procent. De AEX-index, waarin al deze invloeden samenkomen, steeg van 860 punten naar 920 punten.

Dat er per saldo in het derde kwartaal weinig is veranderd, verhult tal van drama's op de beurs. Dat geldt allereerst voor het record van 1010 punten dat de AEX-index op 7 augustus neerzette na een adembenemende spurt omhoog. Wall Street bereikte de avond daarvoor zijn recordstand, met 8259 punten. Het geldt evengoed voor de diepe val die de beurzen vervolgens maakten, tot een dieptepunt van 7622 punten eind augustus in New York en 856 punten in Amsterdam op 11 september.

Binnen de hoofdfondsen op de effectenbeurs hebben zich vergaande verschuivingen voorgedaan. Absolute winnaar van het derde kwartaal is ASM Lithography (nog niet de AEX) met een koerswinst van 76,3 procent op 200,10 gulden ultimo september. De AEX-winnaars van het derde kwartaal moeten vooral worden gezocht bij de meer conjunctuurgevoelige, 'cyclische' fondsen. Akzo Nobel staat aan de top, met een koerswinst van 26,4 procent, waarmee het aandeel het 18,4 procent beter deed dan de index. De posities vlak daaronder worden bezet door KNP BT, Philips, Hoogovens en Nedlloyd. Allemaal deden ze het minstens 10 procent beter dan de koersindex. Niet al deze fondsen zijn even cyclisch, en DSM deed het bijvoorbeeld slechter dan de index, maar de opeenvolgende tekenen van een aantrekkende conjunctuur in de Europese markt deden wonderen.

Winnaar KNP BT werd in de laatste septemberweek beloond voor het besluit papierdochter Leykam te verkopen aan het Zuidafrikaanse Sappi. Voormalig lotgenoot BolsWessanen werd juist bestraft voor het uitblijven van de verkoop van de drankenpoot, en eindigde als voorlaatste met een verlies van 13,31 procent ten opzichte van de AEX-index.

Een wel zeer onwaarschijnlijke kandidaat meldde zich voor de laatste plaats in het derde kwartaal, en dat is Reed Elsevier. Met een verlies van 17,49 procent ten opzichte van de AEX-index was de Brits-Nederlandse uitgever veruit de slechtste belegging onder de hoofdfondsen.

Het vooruitzicht van een omvangrijke voorziening voor de schade die optreedt omdat een dochter van Reed jarenlang te hoge oplagecijfers heeft gehanteerd voor zijn publicaties was de jongste slag die Elsevier te verduren kreeg. Het aandeel daalde van 32,20 gulden voor de bekendmaking van het voorval eind vorige week naar 28,90 op dinsdag, de laatste dag van september. Gisteren sloot Elsevier ook op die koers.

Daarmee is Elsevier van een hoogvlieger op de beurs een doorsnee aandeel geworden. Sinds begin jaren tachtig had het aandeel een koers-winstverhouding die gemiddeld anderhalf maal hoger lag dan het beursgemiddelde. Het concern streed met concurrent Wolters Kluwer om de hoogste waarderingen op de beurs. Wolters handhaaft zijn positie, maar de jongste tegenslag heeft Elsevier voor het eerst in meer dan 12 jaar weer op het beursgemiddelde gebracht. Extra pijnlijk is dat de derde grote uitgever VNU, die wat beurswaardering betreft altijd achteraan sukkelde zijn finest hour beleeft: voor het eerst sinds begin 1985 is VNU's koers-winstverhouding hoger dan die van Elsevier. Oud-topman Pierre Vinken zal zich omdraaien in zijn commissariszetel.