'Minister Zalm is niet gediend van kritiek'

De 'droombegroting 1998' en de relatief gunstige economie stimuleert politici om meer uit te geven. Minister Zalm daarentegen is zuinig, zowel in Nederland als ook met de contributie aan Europa.

DEN HAAG, 3 OKT. Meer, meer, meer - de gunstige economische ontwikkeling prikkelt politici meer geld uit te geven. Meer geld voor de gezondheidszorg. Meer geld voor het onderwijs. Meer voor het openbaar vervoer. Meer voor het milieu.

Bij de financiële beschouwingen in de Tweede Kamer bleek dat van de regeringspartijen D66 al dit jaar meer wil uitgeven; de PvdA mikt op een volgende kabinetsperiode. Alleen de VVD wil de hand op de knip houden.

Om te beginnen was daar het Tweede-Kamerlid Ybema (D66), die dit jaar rekent op een financiële meevaller van “een paar miljard gulden”. Hij wil dat niet allemaal stoppen in het AOW-fonds (voor de financiering van de vergrijzing), ook al heeft het kabinet besloten alle meevallers daar naar toe te sluizen. Gezien alle wensen die er nog zijn op het terrein van de zorg en het onderwijs, wil Ybema een deel van de meevaller daarvoor gebruiken.

Minister Zalm (Financiën) bestreed de rekensom van de D66'er en houdt vast aan het standpunt dat alle meevallers in het AOW-fonds moeten worden gestort.

Politiek gevoeliger was het pleidooi van Van der Ploeg, de financieel woordvoerder van de PvdA-fractie. Hij pleitte voor een herijking van het paarse begrotingsbeleid. De uitgaven van de overheid zijn daarin voor de hele kabinetsperiode aan een maximum gebonden. Van der Ploeg wil dat in een volgende kabinetsperiode bij een hoger dan voorziene economische groei de uitgaven automatisch stijgen. Nu worden die meevallers nog verdeeld over lastenverlichting, reductie financieringstekort en extra uitgaven.

Ook dat voorstel kon op weinig sympathie rekenen van Zalm. Het huidige beleid leidt volgens de minister “tot meer stabiliteit en rust in de overheidsfinanciën, waardoor er meer aandacht aan structurele lange-termijnvraagstukken kan worden gegeven”. Immers, bij dit begrotingsbeleid mag een minister niet meer uitgeven dan in 1994 is afgesproken. Het vorige kabinet was 365 dagen per jaar bezig met het begrotingsbeleid. “Wij hijgen van de ene naar de andere bezuinigingsronde. Iedereen wordt er hordendol van”, verzuchtte vaak de nestor van het kabinet-Lubbers/Kok, CDA-minister Andriessen (Economische Zaken).

Het pleidooi van Van der Ploeg typeerde Zalm als 'overbodig'. “Als de economie hard loopt, krijg je minder bijstandsuitgaven, minder WW-uitgaven en minder WAO-uitgaven. (-) Er ontstaat bij een gunstiger economische ontwikkeling vanzelf ruimte voor extra uitgaven.”

Het viel Van der Ploeg “bitter tegen” dat hij geen steun van de liberale bewindsman kreeg. En hij vond het “van de zotte” dat zijn plan door VVD-woordvoerder Hoogervorst betiteld werd als “financiële losbandigheid”. “Hier zou de Partij van de Arbeid weer in de richting van 'geef maar uit' gaan”, zei Van der Ploeg. “Dat is volstrekte onzin.” Volgens Van der Ploeg kiest Zalm voor een bestuurlijke, technocratische visie. “Maar ook technocraten kunnen worden bijgeschoold.” De discussie wordt, kondigde Van der Ploeg alvast aan, in de verkiezingscampagne verder gevoerd.

Net als bij de algemene beschouwingen, twee weken geleden, werd bij de financiële beschouwingen het kruit dus droog gehouden voor de verkiezingsstrijd. Op één uitzondering na. D66 had besloten om, nadat de VVD-fractie zo vaak het politiek functioneren van D66-minister Van Mierlo (Buitenlandse Zaken) ter discussie had gesteld, de aanval te openen op VVD-minister Zalm. Ybema hekelde de opstelling van Zalm tijdens een recente vergadering van de Europese ministers van Financiën (Ecofin) in Luxemburg. De bewindsman heeft daar in harde bewoordingen duidelijk gemaakt dat Nederland niet van plan is een hogere bijdrage aan de Europese Unie te betalen. Zalm opereert daarbij “niet diplomatiek” en zijn manier van werken is “contra-productief”, aldus Ybema.

Zalm reageerde fel. De Europese ministers van Financiën vormen “geen macraméclubje”, legde hij de D66'er uit. “Het zijn robuuste mensen, die gewoon zeggen waar het op staat.” Hij adviseerde Ybema om het artikel van de Nederlandse ambassadeur bij de Unie, B. Bot, in het dagblad Trouw te lezen. “'Nederland roept maar wat, maar ze houden toch nooit hun rug recht. (-) Als wij 'nee' zeggen, weet iedereen bij voorbaat al dat wij het meestal niet lang volhouden.' Dat is een traditie die wat mij betreft doorbroken moet worden”, aldus Zalm. Ybema bond na de felle uitval van Zalm in. Hij weet de gerezen misverstanden aan de verkeerde berichtgeving in de media. “Ik heb mijn kritiek niet geuit vanuit een opstelling dat ik nu eens lekker de minister te pakken had”, zo verzekerde hij. “De kansen van Gerrit Ybema voor het staatssecretariaat van Financiën zijn geslonken”, analyseerde aan het slot een topambtenaar van Financiën die zegt de ambities van de D66'er te kennen. “Gerrit Zalm houdt niet van kritiek, en al helemaal niet van kritiek die niet hard wordt gemaakt.”