Kasparov en Kramnik hebben het rijk alleen

TILBURG, 3 OKT. Gary Kasparov en Vladimir Kramnik hebben aan een handvol ronden genoeg gehad om hun tegenstanders in het Fontys Schaaktoernooi flink wat illusies armer te maken. De overmacht waarmee de koploper en zijn hardnekkige achtervolger in de vijfde ronde hun positie verder verbeterden zal niet alleen henzelf hebben gesterkt in de overtuiging dat ze alleen nog maar op elkaar hoeven te letten.

Ook wanneer ze zwart hebben leggen Kasparov en Kramnik hun tegenstanders met besliste hand hun wil op. Aleksei Sjirov en Joel Lautier waren de ontmoedigde slachtoffers van de dag. Bitter mochten ze vaststellen dat ook voor topspelers van hun kaliber een pak slaag met de witte stukken tot de mogelijkheden behoort.

Voor Kasparov en Kramnik is schaken niet alleen een pakkende wetenschap waar zij steeds verder in doordringen, maar ook een ogenspel. Niets wat er gebeurt op of rond het bord van de ander ontsnapt aan hun aandacht. Om de haverklap springen ze op om met een nieuwsgierig spiedende blik te gaan buurten bij elkaars tafel. Het publiek beleefde een voorlopig hoogtepunt op het moment dat Kasparov na een zet of twintig ging kijken hoe Lautier de opening was doorgekomen. Dat viel niet mee en de schok kwam hard aan.

Verzonken in slechte gedachten stelde Kasparov zich achter de lege stoel van de Fransman op en staarde met zijn vaste repertoire aan verbijsterde blikken naar de stand die Kramnik met aanzienlijk meer plezier zat te bestuderen. Ook hem konden de grimassen van de wereldkampioen niet ontgaan en alleen met een snelle handbeweging kon hij een opkomende lachbui inperken tot een verwrongen grijns.

De teleurstelling van Kasparov was begrijpelijk. Met gepointeerd openingsspel had hij in zijn eigen partij de teugels al in handen genomen. De ontdekking dat zijn concurrent, ondanks het nadeel van de nazet, ook uitstekende zaken aan het doen was ontnam hem een deel van zijn vreugde.

Kasparovs partij was weer eens opgebouwd rond een mooi verhaal over de grondigheid waarmee op dit niveau openingen worden uitgespit. Woensdag, op de rustdag, had Sjirov samen met zijn secondant Lanka een stelling in de Najdorf-variant van het Siciliaans onder de loep genomen die hij na achttien zetten op het bord hoopte te krijgen. Dat leken goed bestede uren. Feilloos koerste de partij op de gewenste stand aan. Geen wonder, want ook Kasparov en zijn secondant Dochoian hadden met grote aandacht naar dezelfde problematiek zitten kijken. Daar begon voor Sjirov de tragiek. Op het punt waar hun inzichten botsten, bleek Kasparov toch weer een aardlaag dieper gezocht te hebben. Hij nam het initiatief over, zette de partij op scherp met een dapper dame-offer, en won vlekkeloos.

De precisie en doeltreffendheid waarmee Kasparov het punt binnenhaalde maakte grote indruk. Zelf was hij er ook buitengewoon mee ingenomen: “Er zit nog steeds een goede processor in me. Sjirov mag dan tactisch erg goed zijn, als ik in vorm ben, heb ik toch nog steeds een voorsprong op hem.” Alsof het de hoogste vorm van lof was legde hij uit dat hij de laatste tijd steeds vaker als een machine speelt: “Ik train regelmatig met computers. Dat heeft een sterke invloed op je manier van denken en rekenen. Steeds vaker reken ik zes tot acht zetten diep.”

Zoals Kasparov grote kracht onleent aan zijn revolutionair diepe openingsstudie en zijn geweldige rekenvermogen, zo leunt Kramnik op een bovenmatig ontwikkeld conceptueel begrip van de openingen die hem lief zijn. Bij Kramnik lijken de zetten eenvoudig en natuurlijk in elkaar te vloeien, zonder dat de toeschouwer ook maar een fractie van al die voor de hand liggende zetten zelf voelt aankomen. Ook tegen Lautier toonde hij zich de grootmeester van de klare lijn. Met een totaal onverwachte manoeuvre, die achteraf voor iedereen volledig duidelijk was, nam hij de witte stelling in een ijzeren grip. Even ontstond nog de indruk dat Lautier de nederlaag kon afwenden, maar erg lang duurde die stuiptrekking niet.

De enige speler die nog zicht heeft op de koplopers is Russisch kampioen Peter Svidler. Dankzij winst op hekkensluiter Tal Shaked staat hij slechts een half punt achter op Kramnik. In de staart van de grote groep werken Loek van Wely en Jeroen Piket aan hun vormherstel. Het gemak waarmee de twee Nederlandse deelnemers met zwart tegen respectievelijk Michael Adams en Judit Polgar remise maakten lijkt betere tijden niet uit te sluiten.