Een persoonlijke toptien

Op de lijst van de best verkochte kinderboeken in 1996 staat één historisch jeugdboek: Saartje Tadema van Thea Beckmann, waarvan vorig jaar meer dan 10.000 exemplaren zijn verkocht. De persoonlijke toptien van Marjoleine de Vos ziet er alsvolgt uit.

Middeleeuwen

Thea Beckmann: Kruistocht in spijkerbroek. Lemniscaat, 1973. ƒ 29,50 Rudolf van Amstelveen noemen de kinderen die op weg zijn naar Jeruzalem de jongen in spijkerbroek die ineens tussen hen terecht is gekomen. Door een tijdmachine is deze Dolf Wega naar dertiende-eeuws Duitsland verplaatst. Hij maakt kennis met een mentaliteit en omstandigheden die sterk verschillen van de zijne. Beckmann laat de lezer ongelooflijk veel zien en meemaken in dit boek. Dat maakt haar wat stroeve stijl en houterige opbouw vergeeflijk.

Els Launspach: Jeanne d'Arc. Holland, 1994. ƒ 24,90 Jeanne d'Arc hoorde stemmen en ze was een opmerkelijk knap stratege. Althans, zo ziet grootmoeder Belle dat die, genietend van een glaasje wijn en een stukje knoflookworst, aan haar kleinkinderen het verhaal van de maagd vertelt. Grootmoeder Belle heeft niet de neiging om voortdurend te zeggen dat de middeleeuwen zo raar en zo anders waren, ook niet als het om onaangenaam gedrag gaat. Alleen in de taal van dit boek krijgen de clichés een kans.

Zeventiende eeuw

Joh. H. Been: Paddeltje, de scheepsjongen van Michiel de Ruyter. Kluitman, 1903. ƒ 14,95 Paddeltje is scheepsjongen van Michiel de Ruyter en onder geen enkele omstandigheid klein te krijgen. Een typische 'hollandsche jongen' met 'een lach van plezier op zijn breed gezicht en jool in zijn brutale kijkers'. Niemand kan 'baas zijn' over zijn leven, behalve 'die ouwe van me'. De moraal die kinderen in 1903 ingegoten kregen verschilt wel van die van nu, maar dat geeft een extra historische dimensie aan dit onverwoestbare kinderboek.

Johan Fabricius: De scheepsjongens van Bontekoe. Leopold, 1924. ƒ 25,- Drie heel verschillende jongens - stoere Hajo, verstandige Rolf en het dikke krentje in de pap, onhandige Padde - varen in de zeventiende eeuw op een VOC-schip naar Oost-Indië. Dat gaat natuurlijk niet zo maar. Stormen, rovers en tropische eilanden zetten alles op alles om mannen van deze knapen te maken. Vaderlijk geschreven en ondanks de wat ouderwetse idealen onweerstaanbaar.

Miep Diekmann: Marijn bij de lorredraaiers. Leopold, 1965. ƒ 19,90 Marijn is verliefd op Knikkertje. Marijn is een zeventiende-eeuwse witte Curaçaose jongen, Knikkertje is een zwarte slavin. Het boek vertelt vooral over Marijns de ontvoerde Knikkertje terug te vinden, een tocht op slavenschepen naar Afrika, langs plantages in Suriname - een tocht langs verschrikkingen. Een boek met een boodschap, met hier en daar onhandig flinke taal, maar wel een boek dat verfrissend veel aandurft.

Negentiende eeuw

An Rutgers van der Loeff: De kinderkaravaan. Ploegsma, 1949. ƒ 29,90 Op een dag zijn vader en moeder dood, gestorven aan dysenterie. John is dertien, de baby nog maar een paar maanden, en daar tussenin zitten nog drie zusjes en een broertje. Deze zes kinderen trekken met een koe, een os en een hond dwars door Amerika naar het westen. Waar gebeurd. En terecht beschreven als een gruwelijke tocht en niet als een wonderbaarlijk sprookje.

Twintigste eeuw

Martha Heesen: Sterre en Joe. Querido, 1997. ƒ 24,90 Ploon is 91 en toen Ploon klein was in het begin van deze eeuw, was ze een meisje op het Vlaamse platteland. Over die tijd vertelt ze aan Roelien. Ploon woont in het geheim bij Roelien op zolder en moet in het geheim door Roelien verzorgd worden, wat niet meevalt met ouders in huis. Maar de verhalen die Ploon vertelt 'alsof ze bang was dat ze ze anders vergeten zou, dat ze zouden wegwaaien, en dat niemand het dan meer weten zou, van toen', maken veel goed.

Klaus Kordon: De rode matrozen. Vert. Els van Delden. Van Holkema en Warendorf, 1996. ƒ 39,90 Helle's vader mist een arm als hij eindelijk in Berlijn terug komt uit de oorlog (de Eerste Wereldoorlog). Helles moeder moet zwoegen, Helle zelf en zijn zusje ook, ze hebben vaak geen eten - een ideale voedingsbodem voor de revolutionaire idealen van Rosa Luxemburg en Karl Liebknecht. Al snel is Helle koerier van de Spartakisten. Interessant en spannend, maar met matige zinnen.

Karlijn Stoffels: Mosje en Reizele. Querido, 1997. ƒ 29,90 'Eeuwen en eeuwen wonen ze hier al en geen woord Pools komt uit hun stomme bek! Geen Pools boek hebben ze gelezen, geen Poolse worst gegeten, geen Poolse kleren gedragen. Geen wonder dat ze hier denken: rot maar op!' Zo tiert joodse Mosje tegen zijn vriendin Reizele in het weeshuis in Warschau in 1940. De schrijnende, maar volstrekt onsentimenteel vertelde geschiedenis van de kinderen van het joodse weeshuis van dokter Korzac.