Clerks

Clerks (Kevin Smith, 1994, VS). BRTN2, 22.30-24.00u.

“Ik had hier niet eens moeten zijn vandaag!” Deze uitroep is een van de running gags in de film Clerks. Winkelbediende Dante Hicks wordt op zijn vrije dag gebeld: er is iemand ziek, hij moet invallen. Chagrijnig gaat hij naar de Quick Stop Groceries, een treurige mini-supermarkt. Het slot van de metalen rolluiken blijkt dichtgeplakt met kauwgom. Laconiek alsof hij niet anders had verwacht, plakt Dante een groot stuk papier op de dichte luiken: I ASSURE YOU WE'RE OPEN. De hele film door vraagt iedereen: “Bent u open?”

De eerste scène in de winkel zet de toon. Een simpel shot van Dante achter de toonbank en een klant ervoor, een bekend beeld in het collectieve tv-geheugen: de komische sketch met verkoper en klant. De man vraagt of hij zijn koffie aan de toonbank mag opdrinken. Dan spreekt hij de volgende klant aan, die een pakje sigaretten koopt: of hij wel weet wat roken doet met zijn longen - en hij toont een verkoolde long die hij bij zich heeft. De klant legt geschrokken de sigaretten terug en koopt een pakje kauwgom. Zo vergaat het ook de volgende klanten, die een anti-rook-preek over zich heen krijgen. De verbouwereerd toekijkende Dante wordt voor moordenaar en nazi uitgemaakt, en de kwade klanten bekogelen hem met sigaretten. De man blijkt vertegenwoordiger van een kauwgommerk.

Regisseur Kevin Smith maakte de door hemzelf geschreven en gefinancierde zwartwit-film in 1994 met een minimaal budget. Hij filmde na sluitingstijd in de winkel waar hij zelf werkte, en gebruikte onbekende acteurs. Op de aftiteling bedankt hij zijn voorbeelden: Richard Linklater (Dazed And Confused), Hal Hartley, Spike Lee en Jim Jarmusch. Smith heeft dezelfde droogkomische, rauwe stijl van die regisseurs, compleet met de geestige, precies verwoorde, licht-absurde dialogen - de meeste tussen Dante en zijn vriend Randal, die in de al even treurige videotheek verderop werkt en Dante's hekel aan de cliëntèle deelt. “Leuke kat”, zegt een klant, “hoe heet-ie?” “Vervelende Klant”, antwoordt Randal. Dante ruziet met zijn vriendin Veronica, die weliswaar met slechts twee mannen voor hem naar bed is geweest, maar wel in totaal 36 anderen oraal bevredigd heeft. Zij houdt vol dat dat niets voorstelde, maar Dante sputtert tegen: “Als ik je kus”, zegt hij, “proef ik 36 anderen.”

Hilarische gebeurtenissen volgen, begeleid door opwindende muziek van bands als Jesus Lizard en Alice In Chains. Er is zelfs een serieuze noot in de raad die Randal geeft aan Dante: dat hij zijn treurige bestaan best kan veranderen als hij wil. Smith is zelf ook te zien: als de grote, zwijgzame Silent Bob.