Cartier verrast op de elfde PAN

PAN Amsterdam, Rai, Parkhal. 4 t/m 12 oktober, dag 11-20u. Entree 4/10 ƒ 60,- (2 personen ƒ 100), inclusief 1 catalogus, drankjes en hapjes, daarna ƒ 40 (2 pers. ƒ 60,-), incl. 1 cat. Lezingen op 5, 8, 9, 10 en 12 okt.

AMSTERDAM, 3 OKT. In de RAI in Amsterdam, begint morgen de elfde aflevering van de nationale kunst- en antiekbeurs PAN. Bijna honderd Nederlandse en acht Vlaamse antiquairs en galeriehouders brengen veel oude schilderkunst, maar ook antieke meubelen, klokken, archeologische voorwerpen, zilver- en glaswerk, sieraden en poppen. Een 'life style' hoek toont piano's, sigaren, decoraties en tapijtkunst.

De PAN is een prestigieuze beurs en de prijzen zijn er dan ook naar. Bijna elke stand heeft zijn eigen 'topstuk' en daarbij verdringen de bedragen met vier tot vijf nullen elkaar. Kunsthandel Douwes Fine Art vraagt ongeveer een miljoen voor het Gezicht op de Rotterdamse haven van de Franse schilder Eugène Boudin (1824-98), schepen onder een hoge lucht met grijs-witte wolken. Bij Robert Noortman uit Maastricht hangt als blikvanger een kloek schilderij van het Paleis op de Dam in Amsterdam, geschilderd door Bartholomeus van Hove (1790-1880). Noortman, die ook veel bekende 17de-eeuwse schilders in het aanbod heeft, biedt het voor 450.000 gulden aan.

De Amsterdamse kunsthandelaar Hein A.M. Klaver heeft een vroege tekening (1882) van Vincent van Gogh (1853-1890) verworven, een hoekig getekend portret van een vrouw met lang haar. Het komt volgens de kunsthandelaar van een bejaarde nazaat van de familie Kröller-Müller. De bekende kunstverzamelaarster Hélène Müller schonk de tekening aan haar dochter toen die trouwde en in de jaren veertig is het portret opnieuw als huwelijkscadeau op de huidige eigenaresse overgegaan. De authenticiteit is bevestigd door het Van Goghmuseum.

Het is verrassend om op deze beurs opnieuw het maniëristische schilderij Venus en Mars uit 1604 van Cornelis van Haarlem (1562-1638) tegen te komen. Vorig jaar nog bood prinses Christina het aan op een veiling van haar inboedel bij Sotheby's. Het toont in felle kleuren een halfnaakte, wellustige Venus op bed met naast haar een in rood en geel fantasiepak gestoken Mars, terwijl tussen hen in een blondgelokt engeltje dartelt. Het veilinghuis schatte het op zes tot negen ton, maar de laagste richtprijs werd niet gehaald en het doek werd aangehouden. Nu hangt het op de stand van Pieter Hoogendijk uit Baarn, die als intermediair voor de prinses optreedt. “Het had eigenlijk op een veiling van oude meesters moeten worden aangeboden”, zo verklaart hij het onverkocht blijven van de Haarlemse schilder. “Ik hoop dat het naar een museum gaat. Er zijn verscheidene musea in geïnteresseerd, waaronder een in Nederland.”

Onder de meubelen is een groot aanbod van Nederlandse stukken uit de 18de eeuw. De Utrechtse antiquair Theo Daatselaar van Daatselaar & Godhelp draait als een verliefde minnaar om een fraai Louis XV spiegelkabinet van Nederlandse makelij uit ongeveer 1750, dat een miljoen moet opbrengen. “Zoiets vind je maar een keer in je leven,” zegt hij terwijl hij het fijne snijwerk prijst, de perfecte details in de rococo- en schelpmotieven en de geraffineerde omlijsting van de spiegels, waarin je een reeks harten kunt herkennen. Uit het binnenste met vele laden en deurtjes haalt hij een oude, beduimelde catalogus tevoorschijn. Daaruit blijkt dat de kast, uit particulier bezit, in 1929 te zien was op een expositie in het Rijksmuseum, om vervolgens zeventig jaar lang uit het zicht te verdwijnen.

Een zeldzaam curiosum onder de klokken is een Augsburgse 'automatenklok' uit 1620 in de vorm van een klimmende gouden leeuw op een met ebbenhout afgezette kast. Het dier, te zien bij F. van Kollenburg uit Oirschot, kan met zijn ogen draaien en heeft een onderkaak die heen en weer beweegt op de slagen van de klok.

Wat de moderne kunst betreft, valt vooral de eenmalige tentoonstelling op van de Fondation Cartier pour l'art comtemporain uit Parijs, een aantrekkelijke stand waarin werk van vijf jonge Franse kunstenaars worden getoond. Voorin staat een spierwitte sculptuur van een nors kijkende kat met een elektrische gitaar (Hugh, le chat guitariste), terwijl de muur links een enorme geplastificeerde afbeelding draagt van vreemde, intrigerende figuren in het wit die blazen op langgerekte trompetten.

Bij Cartier is ook videokunst te zien. Pierrick Sorin maakte een vermakelijk filmpje waarin 30 seconden lang met taarten wordt gesmeten. Bijzonder is ook een reeks vitrines met gele zwavelobjecten in de vorm van grote vijgen met aan de onderkant erotisch aandoende vormen die met hulp van spiegels worden vermenigvuldigd. Conservator Hervé Chandès realiseert zich dat hij met deze collectie wat uit de toon valt. “Maar dat vind ik niet erg. Het is juist interessant om oude en hedendaagse kunst te combineren, en om een aantal jonge kunstenaars die waarschijnlijk niemand hier kent, in een andere context en aan een heel ander publiek voor te stellen*** BRS DOCUMENT BOUNDARY ***