Chailly gedenkt band orkest met Strauss

Concert: Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Riccardo Chailly. Werken van Richard Strauss. Gehoord: 1/10, Concertgebouw, Amsterdam. Herhaling: 2/10. Uitzending: 11/10, 14u. Radio 4.

Innig is de band tussen Richard Strauss (1864-1949) en het Koninklijk Concertgebouworkest. Volgende week dinsdag is het precies een eeuw geleden dat Strauss het orkest voor het eerst dirigeerde, iets dat hij nadien nog veelvuldig zou doen. Een hoogtepunt in de relatie was het driedaagse Strauss-feestje in 1903, waarbij onder leiding van de componist uitsluitend werk van hem zelf werd uitgevoerd. Ook droeg Strauss zijn symfonisch gedicht Ein Heldenleben op aan het orkest van Willem Mengelberg.

Deze week memoreert het Koninklijk Concertgebouworkest onder leiding van zijn huidige chefdirigent Riccardo Chailly deze bijzondere band met een geheel aan Richard Strauss gewijd programma. Het Voorspel tot de opera Guntram - de partituur stond in 1895 voor het eerst bij de orkestleden op de lessenaars - beleefde een nette uitvoering met motiefjes die behendig doorgegeven werden van de ene aan de andere houtblazer, met pregnante kopermotieven en fiere strijkersthema's. De vertolking stak niettemin wat bleekjes af tegen het kleurrijke en sprankelende orkestspel dat werd gerealiseerd in Don Quixote, het symfonisch gedicht waarin scènes uit Cervantes' vertelling over de even sympathieke als meelijwekkende Ridder van de Droevige Figuur worden verklankt.

Alle orkestrale virtuositeit van Don Quixote ten spijt, maakte het sobere Metamorphosen voor 23 solostrijkers de meeste indruk. Bij de uitvoering was het op de kop af vijftig jaar geleden dat het Concertgebouworkest (onder Eduard van Beinum) het werk voor het eerst uitvoerde. Deze geniale oprisping van de componist in zijn levensavond is in de visie van Chailly allerminst een weemoedig saluut aan de Duitse cultuur die op dat moment in Trümmern lag of een nostalgische terugblik van een stokoude man op de lange negentiende eeuw. Integendeel - vitaliteit, jeugdig elan, dat is wat de strijkers uitdrukken; muziek van een componist die nog inspiratie voldoende leek te hebben om nog een eeuw voort te kunnen. De interpretatie was ook minder emotioneel geladen dan de uitvoering die het Rotterdams Philharmonisch Orkest eerder dit jaar onder Sir Simon Rattle gaf.

In de kamermuzikaliteit van orkestrale allure ligt Metamorphosen dicht bij het Adagietto uit Mahlers Vijfde symfonie. De combinatie van deze beide stukken staat voor vrijdag en zondag op het programma. De Vijfde, waarvan de eerste uitvoering in dit seizoen reeds eerder werd besproken, klinkt volgende week opnieuw op concerten in Amsterdam en Rotterdam.