Onderschatte Helgers verraste fractie

Twee jaar lang werd er gemeesmuild over partijvoorzitter Hans Helgers. Twee dagen geleden beleefde de architect de CDA-voorzitter zijn mooiste dag.

DEN HAAG, 1 OKT. Bij zijn vertrek als gevangenisdirecteur in het Limburgse Grave kreeg Hans Helgers bloemen en felicitaties van bajesklanten. “Hans, we beginnen straks een voorkeursactie voor je”, hadden een paar geroepen. Of ze dat nu zeiden uit opluchting over zijn vertrek of uit waardering, was niet helemaal duidelijk geworden. Zeker was dat Helgers voor zijn vertrek naar Den Haag in penitentiaire kringen een factor was waar je niet omheen kon.

Tweeëneenhalf jaar later is Helgers een factor in het CDA. Als partijvoorzitter van het CDA stuurde hij deze week per 6 mei 1998 zeventien van de 34 fractieleden weg. In de beste Romeinse traditie schrok hij er niet voor terug zijn verre voorganger en Tweede-Kamervoorzitter Bukman de gifbeker te laten opdrinken door hem te dwingen de partij te schrijven dat hij liever iets anders ging doen. Maar dat was nog niet alles.

Helgers en zijn partijbestuur schoten tevens de hele rechterflank van de fractie aan flarden waar De Hoop Scheffer zich voor zijn aanwijzing als lijsttrekker zo had thuisgevoeld. René van der Linden, Wim Mateman, maar ook Hans Hillen, ze moesten allemaal weg. Alleen door een snelle actie kon De Hoop Scheffer zijn steun en toeverlaat Hillen nog redden. Maar daarmee had de man die zijn lijsttrekkerschap uit handen van dezelfde Helgers had ontvangen, zijn kruit zo'n beetje verschoten. De politieke realist De Hoop Scheffer besefte de grenzen van zijn mogelijkheden en roemde maandag de lijst met daarop de helft van de gehavende fractie als een “prachtige combinatie van ervaring, conti- nuïteit en vernieuwing”.

Het kan verkeren. De eerste twee jaar van zijn voorzitterschap is er in de Tweede-Kamerfractie, maar ook in de pers, veel gemeesmuild over de gevangenbewaarder uit Grave. Over de twee grote plastic oren die Helgers bij zijn aantreden opzette ter introductie van zijn 'luister-beurten' door de partij. Over zijn pokdalig gezicht, kennelijk een onderwerp van discussie in de 'televisie-cratie'. En over zijn stommiteit door in mei 1995 openlijk voor meer katholieken in de fractie te pleiten, en daarmee de aloude bloedgroependiscussie op te rakelen. “Het lijkt me beter dat Hans Helgers zijn mond houdt tot drie maanden voor de verkiezingen”, zei het CDA-Kamerlid Alis Koekoek toen. Koekoek is nu één van de vertrekkers.

Helgers hield zijn mond niet. Hoewel het CDA in 1994 nog op zoek was geweest naar een voorzitter die zich met de leden en de kas zou bezighouden, mengde hij zich steeds vaker in het politieke debat. In het partijblad CD/Actueel liet hij zich uit over van alles en nog wat: het homohuwelijk, de illegalen, criminaliteit, het drugsbeleid. Ook ontpopte Helgers zich tot de vaste recensent van het oppositioneel optreden van de CDA-fractie in de Tweede Kamer. “Het gaat al een stuk beter”, zei hij dan. Zij die Helgers vernieuwingsagenda kenden, wisten wel beter.

Bij zijn rondgang langs vele partij-afdelingen had Helgers veel ongenoegen ontdekt over het optreden van de Tweede-Kamerfractie. De onvrede betrof niet alleen de, in de ogen van lokale politici, gebrekkige manier van oppositievoeren. Ze waren ook woedend geweest over de manier waarop 'Den Haag' in hun ogen de provinciale-statencampagne van 1995 had verprutst, doordat CDA-politici onderling ruzie waren gaan maken over het asielbeleid. Bolkestein had bij die gelegenheid gehakt gemaakt van het CDA en de VVD naar een monsterzege geleid.

Hoewel Helgers in 1995 nog had gezegd dat er “geen bijltjesdag” zou komen, kwamen de kaarten in werkelijkheid snel anders te liggen. De voorzitter ging op zoek naar nieuwe gezichten die de christen-democratie beter zichtbaar konden maken in het publieke debat. Ze zouden ook nieuwe contacten moeten bieden met de samenleving, anders dan via openbaar bestuur en ambtenarij. Tijdens een werkbezoek van de fractie in 1995 aan Zeeland, ontdekte Helgers huisarts Siem Buijs, nu nummer drie op de nieuwe lijst. Met het CNV waren de banden al flink aangehaald door de vakcentrale te betrekken bij de voorbereiding van CDA-partijstukken als Nieuwe Wegen Vaste Waarden. Nu stuitte Helgers in het CNV op Cees van der Knaap en Gerda Verburg. Zij gaven de vernieuwing een eigen dynamiek door, zoals Verburg, hun ja-woord afhankelijk te maken van onder meer het aantal nieuwelingen in de fractie.

De met oog voor de partijbasis gevoerde aanpak van Helgers sloeg aan, zo bleek onder meer vorig najaar. Uit een enquête onder CDA-wethouders en lokale fractievoorziters in deze krant bleek waardering voor het werk van Helgers. De meerderheid toonde zich zeer ontevreden over het optreden van de fractie, maar juist content over de relatie met het partijbestuur.

Ook ontpopte de partijvoorzitter zich tot een effectief opererend machtspoliticus. Snel na de wisseling van de wacht in de top van de partij, eind maart van dit jaar, presenteerde hij de nieuwe lijsttrekker De Hoop Scheffer zijn ingrijpende vernieuwingsplannen. De Hoop Scheffer verkeerde nog teveel in een overwinningsroes om meteen al weerstand te bieden.

Helgers had zich tevens van de steun verzekerd van een aantal machtige partijbaronnen, onder meer in Gelderland. Hoewel regionale kandidaten als Mateman zeiden voor hun regio op te komen - en deze dagen niet moe worden dat te herhalen - wist Helgers wel beter. Mateman liet zich niet zo vaak meer in de Achterhoek zien, en zat meer in Den Haag. Dat was de voorzitter van zijn provinciale afdeling ook al opgevallen. Mateman kreeg pas het rode licht van Helgers toen de Gelderse regionale voorzitter daarmee akkoord was.

Uiterlijk onbewogen keek Helgers afgelopen dinsdag in Doorn naar het gespartel van Mateman op de televisie. Toen het geprangde Kamerlid, temidden van de uitgenodigde pers, gezeten in zijn woonkamer, zei dat Helgers nog te kort in de politiek zat om er veel van te begrijpen, betrok er iets in zijn gezicht. “Wim heeft gelijk. Ik zit er maar kort in”, herstelde de partijvoorzitter zich even later meteen weer. Schouderophalend beende de architect èn aannemer van de CDA-vernieuwing weg naar een interview over de 'lijst-Helgers'.