Kabinet inzet bij pokerspel begroting Italië

ROME, 1 OKT. “Alleen God kan dit kabinet nog redden, waarschuwde de Italiaanse communistische leider Fausto Bertinotti gisteren, nadat hij zijn verzet had herhaald tegen de begroting die de centrum-linkse regering van premier Romano Prodi heeft ingediend.

Dat was de openingszet in een pokerspel met als inzet niet alleen het overleven van Prodi, maar ook de Italiaanse toetreding tot de Economische en Monetaire Unie. Vakbondsleiders en ministers zongen gisteren hetzelfde lied: een crisis nu zou rampzalig zijn voor de koers van de lire en daarmee voor de goede kansen van Italië om van begin af aan mee te doen in de Emu.

“Een regeringscrisis zou een catastrofe zijn op de financiële markten, zei minister van Post Antonio Maccanico. “Het zou erg vreemd zijn als we alles zouden weggooien, nu Europa de inspanningen erkent die Italië zich heeft getroost. Het zou pure waanzin zijn.

In de messianistische visie die de communist Bertinotti van zichzelf heeft, is voor dit politiek rationalisme geen plaats. In de exegese van zijn partijgenoot Armando Cossuta heeft Bertinotti willen zeggen dat Prodi alleen door een wonder kan overleven. “Ik geloof niet in wonderen en ik denk niet dat het zo zal gaan, zei Cossuta.

Maar de coalitiepartners in het kabinet geloven dat Bertinotti heeft willen zeggen dat hijzelf voor welwillende God zal spelen, als hij maar op de juiste manier wordt vereerd. Bovenaan zijn verlanglijstje staan de pensioenen. Hij verzet zich tegen de plannen om de royale mogelijkheden om vervroegd met pensioen te gaan, sterk in te perken. Verder wil hij een kortere werkweek, meer stimulering van de werkgelegenheid, en omvorming van de te ontmantelen staatsholding IRI in een staatsbedrijf dat banen moet scheppen in het verpauperde zuiden.

Bertinottis troef is dat het kabinet hem nodig heeft. Zijn partij zit niet in de regering, maar biedt externe steun. Zonder haar stemmen heeft Prodi geen meerderheid in de Kamer van Afgevaardigden. Vanuit de linkse coalitie worden zenuwachtige appèls gedaan op het verantwoordelijkheidsgevoel van de rechtse oppositie. Maar die kijkt vooralsnog handenwrijvend toe hoe bij links de messen worden geslepen.

Bertinottis zwakke punt is zijn hart. Ook al draagt hij meestal een das en praat hij wat bekakt, zijn hart klopt ondubbelzinnig links. Zou hij het echt aandurven om dit kabinet te laten vallen? Het eerste kabinet in een halve eeuw waarin links meeregeert, in de vorm van de Democratische Partij van Links, de voormalige communisten?

Ook binnen zijn eigen partij komt er kritiek op Bertinotti. Senator Ersilia Salvato zei “erg verbaasd en erg ongerust te zijn over de kans op een crisis. Als er opnieuw moet worden bestemd, zouden wij een hoge prijs kunnen moeten betalen, waarschuwde Salvato, als partij en als links.

Vakbondsleider Sergio Cofferati waarschuwde dat de prijs nog hoger kan zijn: het verlies van het internationale vertrouwen dat Italië de afgelopen maanden met veel moeite heeft gekregen. De lire zou hieronder lijden, toetreding tot de Emu zou kunnen worden vertraagd, de rente zou daardoor omhoog moeten. “Een crisis zou een verwoestend effect hebben voor de pensioentrekkers en de arbeiders, zei Cofferati, leider van de linkse Cgil, met meer dan vijf miljoen leden de grootste vakbond.

Zijn verklaring was zorgvuldig getimed. Ook al zijn kabinet en bonden het nog niet eens over de manier waarop moet worden ingegrepen in de pensioensector, dát fors snijden nodig is, wordt ook door de bonden erkend. Ze zeggen het alleen liever niet hardop. Daarom bood Cofferati indirect steun aan Prodi aan, om te voorkomen dat een golf van crisisquotes voor onrust op de financiële markten zou leiden.

Het kabinet, en vooral minister van Schatkist Carlo Azeglio Ciampi, is zich bijzonder goed bewust van de psychologie van de financiële markten. Hij heeft niet alleen een reeks zinnige en noodzakelijke ingrepen voor bezuiniging en sanering genomen, hij heeft ook in zekere zin de lire omhoog gepraat door steeds maar te roepen dat het zo goed ging.

Italië voldoet nu aan een van de belangrijkste criteria voor toetreding tot de Emu, de drie-procentsnorm. Maar door het gezaghebbende en slimme optreden van Ciampi, en door de problemen in andere landen, is de discussie over de vraag of de terugdringing van het begrotingstekort in één jaar met vier procent wel als structureel kan worden beschouwd, vrijwel verstomd.

Het kabinet staat nu zwaar onder druk. De vakbonden willen wel praten, maar ook zij eisen hun prijs. De komende twee weken moeten over de invulling van de geplande zes miljard gulden bezuinigingen in de sociale sector worden onderhandeld met de bonden. Het kabinet heeft nu alleen maar een totaalbedrag genoemd, met de toelichting dat het meeste uit de pensioenen moet komen. Deze horde lijkt te nemen door Prodi, al bestaat de kans dat achterban van de bonden, geprikkeld door het verzet van Bertinotti, zijn leiders vraagt zich harder op te stellen.

Bertinotti zelf is een veel groter probleem. De leiders van de drie grote bonden hebben gistermiddag spoedoverleg gehad met de linkse leider Massimo DAlema. Zij zijn nu op zoek naar een strategie om de dreigende crisis te voorkomen. Met of zonder hulp van de communist die voor God wil spelen.