Blair zweept natie op als moderne profeet

Na negentien jaar kon gisteren een Labourleider zijn partijcongres weer eens toespreken als premier. Tony Blair wil dat ten minste acht jaar blijven doen.

BRIGHTON, 1 OKT. Labourpremier Tony Blair wil van Groot-Brittannië “een modelstaat voor de 21ste eeuw” maken, “een lichtend voorbeeld voor de wereld”. Als een moderne profeet zweepte hij de natie gisteren op hem op de lange mars naar het beloofde land te volgen. Hij waarschuwde het partijcongres in Brighton voor de “harde keuzes” die tijdens zijn exodus moeten worden gemaakt.

Het conservatieve dagblad The Daily Telegraph schrijft vandaag in een hoofdredactioneel artikel dat Blair zich gisteren niet had opgeworpen als premier of als partijleider, maar als een “televisie-evangelist”. Lijnrecht daar tegenover staat het commentaar op de voorpagina van The Guardian, waarin Blair “een kunstenaar” wordt genoemd, “misschien wel de Franklin Roosevelt van onze tijd”. The Guardian prijst hem omdat hij de stemming in het land geweldig aanvoelt en bespeelt.

Zijn ambitie is om tenminste twee regeerperiodes aan de macht te blijven, een prestatie die nog nooit een Labourleider heeft geboekt, vertrouwde Blair het partijcongres toe. Het kabinet moet zich ontplooien als “een van de grootste, radicale hervormende regeringen uit de Britse geschiedenis”. Samenwerking met de Liberaal Democraten verdedigde Blair met het oog op de toekomst.

Labour heeft in het huidige Lagerhuis zo'n grote meerderheid dat ze het makkelijk zonder de steun van die partij kan stellen. Maar Blair herinnerde eraan dat verdeeldheid tussen de radicalen - Labour en de Liberalen - tot een twintigste eeuw geleid had die werd gedomineerd door de Conservatieven. Zijn helden zijn niet alleen Labour-coryfeeën als Attlee en Bevin, maar ook liberalen als Beveridge en Lloyd George. “De 21ste eeuw moet de eeuw van de radicalen worden“, zei Blair.

Vijf maanden na zijn aantreden geldt Blair als de populairste premier die Groot-Brittannië ooit heeft gekend. Zijn daadkrachtige populistische optreden heeft zijn supporterschare alleen maar verder doen groeien. Hij weet zich door 93 procent van de bevolking gesteund.

Zijn optreden van gisteren diende om autoriteit en gezag te versterken van de man die niet alleen de jongste maar ook de meest onervaren Britse premier is van deze eeuw.

Zijn zegetocht naar het podium werd begeleid door stemmige orgelmuziek van Saint-Saëns, die ook bij de begrafenis van prinses Diana was te horen. Niet zoals bij vorige bijeenkomsten van de partij door harde popmuziek.

Het was voor het eerst in negentien jaar dat een Labourleider het partijcongres kon toespreken als premier.

Pagina 5: Tony Blair laat de term 'het volk' 27 keer vallen

Blair maakte van de gelegenheid gebruik om de geesten rijp te maken voor een nationale wedergeboorte waarvan de contouren nog vaag zijn. Hij deed een hartstochtelijk beroep op 'het volk' - een term die hij 27 keer liet vallen - om zich onvoorwaardelijk en onzelfzuchtig achter zijn missie voor maatschappelijke vernieuwing te scharen. In bevlogen bewoordingen die geïnspireerd waren door de beroemde toespraak van de Amerikaanse president John F. Kennedy - 'Vraag niet wat uw land voor u kan doen' - riep hij de natie op om “vertrouwen in ons te stellen zoals wij vertrouwen in u stellen”. “Geef net zoveel aan uw land als ik en de andere regeringsleden van plan zijn om te geven. Geef alles. Zorg dat dit het tijdperk van het geven wordt.”

De verpletterende verkiezingsoverwinning van Labour laat zien dat het land naar verandering snakt, zei Blair. Op 1 mei, de dag van de verkiezingen werden niet alleen de Conservatieven verslagen, maar ook het cynisme, ook de vrees voor de verandering, ook de angst zelf. “Op 1 mei verloor de angst en won de hoop.” Hij zei dat Labour eerst zichzelf had moeten moderniseren om weer het vertrouwen van het volk te winnen. Eenmaal aan de macht is de modernisering van Groot-Brittannië aan de beurt.

Het wenkend perspectief dat Blair het partijcongres voorhield, combineert sociaal-liberale waarden met conservatieve middelen. Groot-Brittannië moet een “barmhartige samenleving” worden. Met kansen voor iedereen. Waarin niemand uitgesloten wordt. Het belastingstelsel moet worden aangepast om “de werkende armen” te belonen. Het onderwijssysteem moet worden hervormd om de “talenten van allen” te ontplooien, niet alleen van een elite. Jeugdige en langdurige werklozen moet de kans op een baan worden geboden om te voorkomen dat ze tot paria's worden van de maatschappij.

Maar de barmhartige samenleving die Blair voor ogen staat, heeft “scherpe kantjes”. Want zo'n maatschappij kan “in de reële wereld niet op halfzachte keuzen zijn gebouwd”. Dat betekent dat de welvaartsstaat aan een ingrijpende revisie wordt onderworpen. Alleenstaande ouders, langdurig werkelozen en mensen die gedeeltelijk arbeidsongeschikt zijn, krijgen de kans om toe te treden tot de arbeidsmarkt. Grijpen ze die niet dan loopt hun uitkering gevaar.

De premier zei dat een fatsoenlijke samenleving niet is gebaseerd op rechten maar op plichten. Hij verklaarde dat “een sterke, veilige maatschappij” ook haar fundament niet mag negeren. Het Britse gezin verkeert volgens Blair “in een moderne crisis”. Een speciale eenheid moet voortaan de beleidsinitiatieven van alle ministeries toetsen om te zien of ze wel bijdragen aan de versterking van het gezin.

Blair verklaarde ook dat Groot-Brittannië weer een leidende rol in Europa moet spelen. “Niet omdat we anders achterblijven, dat is een slechte reden, maar omdat we vier eeuwen lang een leidende rol hebben gespeeld. Het is ons lot om in Europa mede de toon aan te geven. Europa heeft ons nodig. Want we hebben een visie op Europa. We willen een Europa van het volk. Niet een Europa van de bureaucraten. Maar we kunnen Europa alleen maar mede vorm geven als we er in Europa toe doen.”