Rijksmuseum begint aan eerherstel van de 19de eeuw

AMSTERDAM, 30 SEPT. In het Rijksmuseum in Amsterdam is gisteren een cd-rom gepresenteerd die informatie geeft over 250 van de belangrijkste werken uit de vaste opstelling. Geselecteerd zijn beroemde schilderijen van Rembrandt, Vermeer en Hals, maar ook werken uit de afdelingen beeldhouwkunst en kunstnijverheid, Aziatische kunst, het prentenkabinet en Nederlandse geschiedenis.

De cd-rom Topstukken van het Rijksmuseum is te vergelijken met een gids die voor of na museumbezoek kan worden geraadpleegd om meer te weten te komen over de tentoongestelde werken. In de beperking tot een klein deel van de verzameling verschilt de schijf van bijvoorbeeld een recent verschenen cd-rom van de National Gallery in Londen, waarop alle tweeduizend schilderijen uit de collectie te zien zijn. Op grond van een eerste steekproef blijkt de informatie vrij summier en gericht op een breed publiek. Voor systematisch gebruik door specialisten lijkt hij minder geschikt.

Ondanks de restricties biedt de schijf veel aardige mogelijkheden. De gebruiker kan de collectie op verschillende manieren benaderen. Zoekend in de diverse afdelingen kan hij reproducties van werken en details oproepen, zich van schriftelijk en gesproken commentaar laten voorzien en zich een weg klikken door kunstvormen en stijlen, periodes, steden en landen. Daarnaast kan gericht worden gezocht in indexen van kunstenaarsnamen, titels en trefwoorden. Het spectaculairst is de mogelijkheid een virtuele wandeling te maken door alle zalen van het museum. Weinig kunstliefhebbers echter zullen dit virtueel ronddwalen in uitgestorven museumzalen, met af en toe een informatiesessie over een aangeklikt topstuk, prefereren boven een echt bezoek aan het museum. Bovendien suggereert deze opzet dat het Rijksmuseum een mausoleum van voorwerpen is, waar iedere dynamiek ontbreekt.

Het beste bewijs van het tegendeel levert het museum zelf, in de vorige week geopende zaal voor negentiende-eeuwse kunstnijverheid. De tentoonstelling De lelijke tijd die daar enkele jaren geleden aan werd gewijd, vormde de opmaat voor een serieus verzamelbeleid op dit gebied. Hoewel het Rijksmuseum zelf een schepping is uit die tijd, zijn de kunst en kunstnijverheid van het 'historisme' - een typisch negentiende-eeuws fenomeen waarin kunstenaars onbekommerd teruggrepen op eerdere stijlperioden - er nooit systematisch verzameld.

In de smaakvol ingerichte zaal worden nu de eerste resultaten van het nieuwe verzamelbeleid getoond. Meubels en zilverwerk, sieraden en porselein geven een staalkaart van de verschillende stijlen die de kunstnijverheid in de periode 1825-1890, in binnen- en buitenland heeft voortgebracht. De verbindende factor in de stukken is de virtuositeit waarmee ze zijn gemaakt: telkens weer worden de mogelijkheden van het gebruikte materiaal afgetast en tot het uiterste benut. Een van de pronkstukken in de zaal is een kast die in 1858 is gemaakt naar een ontwerp van P.J.H. Cuypers. Vlak voor zijn dood in 1921 schonk Cuypers het werk aan het museum, waarvan hijzelf de architect was. De belangstelling voor dergelijk werk was toen blijkbaar nog zo gering dat de kast niet eens in de inventarisatielijst van de collectie werd vermeld. Nu is hij opgenomen in de cd-rom Topstukken van het Rijksmuseum.

De inrichting van deze nieuwe zaal is nog flexibel: geleidelijk aan zullen nieuwe aankopen worden toegevoegd om de kwaliteit en samenhang van de collectie te verhogen. De steeds veranderende opstelling ondersteunt de verzamelactiviteiten - want, aldus conservator Reinier Baarzen: 'het is moeilijk in het donker te verzamelen'.