Regering-Nano zet zaken weer recht

De vrijlating van 32 vroegere communistische leiders in Albanië past in een traditie: het nieuwe socialistische bewind zet zaken recht. Door het vorige bewind benoemde functionarissen worden ontslagen en door het vorige bewind genomen besluiten ongedaan gemaakt. Ook op het gebied van justitie.

ROTTERDAM, 30 SEPT. Gezuiverd wordt, luttele maanden na het aantreden van de regering van de socialist Fatos Nano, volop. Begin deze maand werden op het ministerie van Buitenlandse Zaken zes van de zeven directeuren ontslagen en kregen alle ambassadeurs van Albanië opdracht af te treden. Een week later werden zeventien generaals ontslagen. Eerder was de hele politietop al vervangen, inclusief de leiding van de geheime politie ShIK. Zondag werden zeven rechters en openbare aanklagers weggestuurd, onder wie het hoofd van het Hof van Beroep, zijn plaatsvervanger en de procureur van Tirana. Alle weggezuiverde functionarissen hebben met elkaar gemeen dat ze zijn benoemd tijdens het bewind van de Democratische Partij - en vooral dankzij hun banden met die partij. Er bestaat weinig twijfel over de opvolgers: die zullen zeker beschikken over voortreffelijke banden met de nu heersende socialisten.

Het scheppen van een onafhankelijke rechtspraak is een van de grootste problemen in Albanië: het juridische kader - rechters, aanklagers - is bijzonder klein. Het kader is bovendien corrupt en wegens het gebrek aan onafhankelijkheid gehaat. Toen Albanië in februari en maart werd overspoeld door anarchie, behoorden naast politiebureaus en legerdepots de gevangenissen en rechtbanken tot de eerste doelwitten van de volkswoede. De rechtbanken werden in brand gestoken en de gevangenisdeuren opengezet: alle 1.300 gedetineerden van het land kwamen vrij.

De toenmalige minister van Justitie, Spartak Ngjela, lid van de Democratische Partij en van 1976 tot 1990 politiek gevangene, gaf toe dat er weinig deugde aan de Albanese justitie. “De mensen vertrouwen de rechtbanken niet”, aldus Ngjela in maart in een vraaggesprek met het persbureau Reuter. Tachtig (van de tweehonderd) Albanese rechters zijn incompetent. “Er zijn rechters die niet eens kunnen schrijven”, zo zei Ngjela. Corruptie is algemeen. De duurstbetaalde rechter heeft een maandsalaris van omgerekend 300 dollar - maar er zijn rechters die in luxe villa's van 100.000 dollar en meer wonen.

Daarbij komt dat de rechters in hoge mate gepolitiseerd zijn: de rechtspraak is nooit onafhankelijk geweest, noch tijdens het communisme, noch tijdens het bewind van de Democratische Partij, toen rechters en aanklagers op grond van hun trouw aan de nieuwe machthebbers werden benoemd en prompt werden ontslagen als aan die trouw getwijfeld werd. De voorzitter van het Hooggerechtshof, Zef Brozi, werd weggetreiterd en zelfs tot emigratie geprest toen hij kritiek uitte op de machtsaccumulatie in de handen van president Sali Berisha, chef van de Democratische Partij waarvan Brozi een van de oprichters was. Alle benoemingen, bestraffingen, promoties, degradaties en overplaatsingen van rechters waren formeel beslissingen van de Opperste Justitieraad maar in de praktijk werden die beslissingen genomen door de voorzitter van die raad: Sali Berisha. Eerder dit jaar oordeelde het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken in een kritisch rapport dat “loyaliteit aan de Democratische Partij het criterium bij de benoeming van rechters is” en dat men rechter kan worden na een totale studie van een half jaar.

Er zijn geen aanwijzingen dat de socialistische partij de zaken anders aanpakt. Integendeel. De beslissingen en de benoemingen van de Democraten worden simpelweg ongedaan gemaakt: rechters worden ontslagen en vonnissen herzien, zoals gisteren in het geval van de 32 vroegere communistische leiders.

De nieuwe premier, Fatos Nano, leider van de socialistische partij, werd in 1993 tot twaalf jaar gevangenisstraf veroordeeld wegens machtsmisbruik, gepleegd als leider van een overgangskabinetje in 1990. Nano zat tot maart van dit jaar gevangen. Deze week eiste hij een nieuw proces, om zijn naam te zuiveren. Toegegeven: de rechtszaak van 1993 was een politiek proces waarmee Berisha zich ontdeed van zijn lastigste rivaal. Maar over de uitslag van het nieuwe proces hoeft weinig twijfel te bestaan en in die zin is ook dat proces politiek.

De rechter die Nano in 1993 veroordeelde heette Prel Martini. Prel Martini werd zondag ontslagen als voorzitter van het Hof van Beroep. Door de Opperste Justitieraad die nog steeds alle besluiten over 's lands rechters neemt. De voorzitter van die raad heet sinds kort Rexhep Meidani, president van Albanië, een socialist.