Pleidooi: ontleden in eindexamens

NIJMEGEN, 30 SEPT. Staatssecretaris Netelenbos (Onderwijs) moet het vak taalkunde zo snel mogelijk opnemen in het eindexamenprogramma Nederlands op middelbare scholen. Hiervoor pleit een delegatie van Nederlandse taalkundigen in een nog te versturen brief aan de staatssecretaris.

Dat bleek gisteren in Nijmegen, waar de Emmense docent A. van Reydt zijn promotie aangreep om een lans te breken voor de Nederlandse taalkunde. Nu nog mag elke school zelf weten hoeveel taalkunde wordt gegeven. Van Reydt kritiseert dat omdat leerlingen daarbij zijn overgeleverd aan de tijd en de aandacht die een individuele docent aan het vak wil besteden. Bovendien nemen leerlingen taalkunde nauwelijks serieus. Van Reydt: “Leerlingen zijn, heel logisch, resultaatgericht. Alleen als het in het eindexamenprogramma is opgenomen, zullen ze er moeite voor doen.”

Het vak taalkunde behelst niet alleen ontleden maar het hele verschijnsel menselijke taal. Daarbij ligt de nadruk vanzelf op overeenkomsten in bouwprincipes en in gebruik, zoals die uiteindelijk in aanleg in onze hersenen verankerd liggen. Van Reydt: “Het gaat ook over maatschappelijk interessante onderwerpen, zoals de relatie tussen taal en sociale klasse, en de relatie tussen taal en dialect. En over de vraag hoe kinderen taal leren en hoe het gaat met taal in de hersenen.

Van Reydt promoveerde op een onderzoek, dat aantoont dat leerkrachten kinderen die een dialect spreken dommer, onbeleefder en onbeschaafder vinden dan kinderen die algemeen beschaafd Nederlands praten. Van Reydt: “Taal onderscheidt ons van de rest. Waarom moeten leerlingen op middelbare scholen wel alles weten over het liefdesleven van de vuurvlieg en over het staatsbestel en niet over datgene wat het meest wezenlijke is van de mens; zijn taal?”

Volgens de commissie-Braet, die in 1991 een concept-eindexamenprogramma opstelde, moest taalkunde een volwaardig onderdeel worden van Nederlands. Het voorstel van de commissie werd door taalkundigen allerwegen omarmd, maar haalde het uiteindelijk niet. Staatssecretaris Netelenbos schrapte het vak vorig jaar uit het eindexamenprogramma.