Kasparov verlamt jeugdkampioen met openingsnieuwtje

TILBURG, 30 SEPT. Anderhalf uur nadat hij had opgegeven zat de tengere Tal Shaked nog steeds met een holle blik de wereld in te kijken, zonder dat er een decibel van het lawaai in de perskamer tot hem doordrong. Twijfelend aan zijn bestaan als schaker staarde de Amerikaanse jeugdwereldkampioen voor zich uit.

In twintig schamele zetten was hij op de derde speeldag van het Fontys Schaaktoernooi, met wit nog wel, onder de voet gelopen door Gary Kasparov in een spel dat hem nu vreemd en vijandig voorkwam. Voor Shaked was het zijn derde nederlaag op rij, voor Kasparov zijn derde winst.

Kasparov vond in het gemak waarmee hij zijn tegenstander had weggeblazen verdere steun voor zijn protest aan het begin van het toernooi dat de jonge Amerikaan veel te zwak was om in Tilburg mee te doen. Maar meer nog dan dat voelde hij zich opgelaten dat hij een weergaloos openingsnieuwtje had moeten prijsgeven om deze dwerg op de knieën te krijgen. “Ik had toch liever het gezicht van Karpov gezien op het moment dat ik toren d8 speelde.” Het was voor hem een schrale troost dat ook Shaked met stomheid geslagen was. Eindeloos bestudeerde de jonge grootmeester uit Arizona zijn stelling om steeds wanhopiger tot dezelfde conclusie te komen. “Ik vond geen zet.” Volgens Michail Goerevitsj, een oud-secondant van Kasparov, betrof het “een stelling waar je zeker drie dagen op moet gaan studeren om uit te vinden waar het om draait”.

Kasparov zelf legde uit dat wit in een lange variant gelijkspel kon afdwingen, als hij tenminste op de gedachte zou komen om zijn strategie volledig om te gooien en enkele pionnen te offeren. Ook maakte hij duidelijk dat de kans niet erg groot was dat Shaked snel nog eens het slachtoffer zou worden van zo'n minutieus voorbereide operatie. Vier jaar geleden was hij de zet op het spoor gekomen om er vervolgens met zijn toenmalige secondant Makaritsjev aan te sleutelen. Dat werk had hij twee jaar geleden met zijn huidige steun Dochoian geperfectioneerd en achter de computer onderzocht op tactische gebreken. Van tijd tot tijd waren ze teruggekeerd naar hun bevindingen en hadden opnieuw verfijningen aangebracht.

De twijfel of hij dit wapen uitgerekend tegen de zwakke Shaked zou gebruiken kon Kasparov maar niet van zich afschudden. “Ik kwam er niet uit en tijdens de lunch hebben we er flink over gediscussieerd. Zelfs toen ik al achter het bord zat wist ik niet of ik dit nieuwtje weg moest geven of niet. Maar wat moest ik anders tegen zijn repertoire spelen? En stel dat ik het niet speel en ik slaag er niet in te winnen?”

Zelden volgde op zo'n lange voorbereiding zo weinig zetten. Zeven zetten nadat Shaked werd getroffen door het verlammende nieuwtje leverde hij midden op het bord zijn dame in. Het verbaasde Kasparov eigenlijk niets. “We hebben vanochtend zijn partijen in onze databank bekeken. Hij is, zoals we dat in Rusland zeggen, nog een erg ruwe speler.”

Kasparov nam een half punt voorsprong op Vladimir Kramnik, die met zwart remise speelde tegen zijn vriend Peter Svidler. Ook hun ontmoeting was al aan de gang voordat de eerste zet was gedaan. De avond voor de partij gingen ze gewoontegetrouw samen eten en speelden voor het slapen gaan een partijtje tafeltennis. Tot hun schrik kwamen ze op weg naar het hotel de Kasparovs tegen. “Als we morgen remise spelen”, concludeerde Svidler toen, “dan weet ik nu al wat Kasparov zal zeggen.” Het werd inderdaad remise. Op de vraag of hij de middenspelverwikkelingen thuis al op het bord had gehad, antwoordde de Russische kampioen: “Ik niet, maar hij waarschijnlijk wel.”