Het Wappertje

Toen Nederland na de oorlog werd opgevoed in verzekeringsprudentie, speelden gezinnen 's avonds bij de radio het verzekeringsspel van de Nederlanden van 1845 (later opgegaan in Nationale-Nederlanden). Hele generaties herinneren zich het 'wappertje', een eigenaardig polisje dat de speler, die zo wijs was geweest zich dat aan te schaffen, vrijwaarde van een keur aan onverwacht onheil.

Ook de ondernemingsbestuurders en toezichthouders hebben nu hun 'wappertje'. Het oprukken van de claim-cultuur in Nederland heeft de poorten geopend voor een jonge, maar snelgroeiende markt van ondernemersverzekeringen. Sinds besttuurders en commissarissen steeds harder worden aangesproken op de gevolgen van hun bestuur of toezicht op het bestuur is een aansprakelijkheidsverzekering al bijna standaard geworden in de moderne onderneming. De jurisprudentie geeft daar alle reden toe. Deze zomer oordeelde de Ondernemingskamer van het Amsterdamse gerechtshof dat twintig van de vijfentwintig bestuurders en commissarissen die betrokken waren bij de beursgenoteerde investeringsmaatschappij Bobel individueel verantwoordelijk zijn voor wanbeleid bij het failliete Bobel. De schade werd geschat op 60 miljoen gulden. Kort daarna bevestigde de Hoge Raad een vonnis van de Ondernemingskamer over Textlite, dat in 1990 bankroet ging. Ook hier is de weg open voor schadeclaims door schuldeisers tegen bestuurders en commissarissen. En een week daarna werden vier bestuurders van het failliete kledingbedrijf Van Gils veroordeeld tot betaling van in totaal 10 miljoen gulden.

Verzekeraars zijn op de ontwikkelingen vooruit gelopen met de introductie van aansprakelijkheidsverzekeringen voor bestuurders en toezichthouders. Gisteren lanceerde de Amerikaanse verzekeringsreus AIG een samenhangend pakket van ondernemingsverzekeringen dat alles moet dekken dat er in een onderneming maar mis kan gaan: van fraude tot productaansprakelijkheid, van claims wegens seksuele intimidatie op de werkvloer tot computer-afpersing door hackers.

Pièce de resistance van AIG is een aansprakelijkheidsverzekering voor de top van de onderneming, die behoort tot de meest uitgebreide die er te vinden zijn. Ook de aansprakelijkheid van werknemers in leiddinggevende posities onder de top kan worden gedekt, en verhaal op de huwelijksgemeenschap hoeft niet langer een probleem te zijn. Een vertegenwoordiger van een groot bedrijf, met een paar duizend werknemers, zei gisteren dat de polis voor bestuurdersaansprakelijkheid voor zijn onderneming neer zou komen op een bedrag van tussen de 30.000 en 50.000 gulden per jaar. De verzekeraar eist overigens wel dat de verzekerde onderneming preventieve maatregelen neemt, en is daar ook organisatorisch bij betrokken.

De vraag werpt zich wel op waarom de onderneming die polis voor zijn rekening zou nemen. Was het hoge salaris van bestuurders niet bedoeld als vergoeding voor de risico's die zij lopen? Een van die risico's, arbeidsonzekerheid, gaat op dit niveau in de regel al gepaard met een gulle afkoopregeling bij ontslag, zelfs als dit gebeurt wegens onvoldoende kwaliteiten. Aansprakelijkheid is neteliger: bestuursportefeuilles wisselen regelmatig, en van sommige zaken kan niet meer worden achterhaald wie er nu precies verantwoordelijk voor is geweest.

Bij de commissaris ligt de kwestie anders. Het is een vreemde figuur, als een commissaris die wordt ingehuurd om toezicht te houden op het bestuur van de onderneming, door datzelfde bestuur wordt verzekerd tegen de gevolgen van zijn falende toezicht. De kwestie werd gisteren door een AIG-directeur afgedaan met zijn constatering “dat de meeste mensen die worden gevraagd als bestuurder of commissaris tegenwoordig de voorwaarde stellen dat zij worden verzekerd”.

Bovendien zouden de kosten van de verzekering, als die individueel moest worden afgesloten, via een hogere bezoldiging toch door de onderneming moeten worden opgehoest. Het heeft zelfs voordelen, zei een aanwezige advocaat, die regelmatig optreedt als curator bij de afwikkeling van een faillissement. Als een curator op de hoogte is van het bestaan van een aansprakelijkheidsverzekering, zal hij met meer succes een hogere schadevergoeding kunnen binnenhalen ten bate van de schuldeisers.

Zo is iedereen tevreden met het 'wappertje' van de bestuurders. Maar laat niemand buiten het midden- en kleinbedrijf ooit nog in de mond nemen dat ondernemen gelijk staat aan het nemen van persoonlijke risico's.