Franse katholieke kerk biedt joden excuses aan

PARIJS, 30 SEPT. De rooms-katholieke kerk in Frankrijk maakt vanavond een belangrijk gebaar naar de joodse gemeenschap. De Franse bisschoppen vragen vergiffenis voor de houding van hun voorgangers tijdens de Tweede Wereldoorlog.

De bisschoppen hekelen vanavond in een plechtige verklaring het stilzwijgen van de kerk en de christelijke wortels van het antisemitisme.

De opperrabbijn van Frankrijk, Joseph Sitruk, heeft de geste geprezen. “Zijn fouten erkennen is meer dan moedig, het is heldhaftig. Daarom zal dit verzoek om vergiffenis ons in het hart raken. Dit is een daad van ware gelovigheid, van nederigheid. Het zal een daad van broederschap zijn.”

De verklaring wordt afgelegd door de bisschop van Saint-Denis, mgr Olivier de Berranger. De plaats waar de ceremonie vanaf zes uur plaatsvindt is hoogst symbolisch: Drancy, het voormalige kamp waar de joodse Fransen werden geïnterneerd voor zij op transport naar Duitsland werden gesteld. 64.000 van de 76.000 gedeporteerden keerden niet terug. In Drancy, op zeven kilometer ten noordoosten van Parijs, dient een oude treinwagon als monument voor de gedeporteerden.

De ceremonie van vanavond is de afronding van een proces dat meer dan vijftig jaar heeft geduurd. Al kort na de oorlog, in 1948, kwam in beperkte kring een joods-christelijke verklaring tot stand in Seelisberg, Zwitserland. De katholieke geestelijkheid in Frankrijk had tijdens de oorlog gezwegen over de jodenvervolging, maar onderhield ook hartelijke betrekkingen met het collaborerende Vichy-regime van maarschalk Pétain. Het Vaticaan, dat een soortgelijke lijn had gevolgd, is sindsdien stapje voor stapje het moment van openlijk berouw genaderd. Paus Johannes Paulus II sprak vorige maand tijdens de rooms-katholieke wereldjeugddagen in Parijs woorden van die strekking uit.

Sommigen in Frankrijk waarschuwen dat het risico bestaat dat de verklaring van vanavond op één hoop geveegd wordt met de anti-Vichy-golf die wordt verwacht als volgende week in Bordeaux het proces begint tegen Maurice Papon, een hoge Franse ambtenaar tijdens de oorlog.

De Franse regering in Vichy vaardigde al in oktober 1940 antisemitische decreten uit en bleef ook later vrijwillige intimiderende maatregelen en regelrechte razzia's uitvoeren vóórdat de Duitse bezetter daar om vroeg. Juist daarom wordt de betrokkenheid van de nu 87-jarige Papon als het 'proces van Vichy' gezien. En daarom is de zwijgzaamheid in die jaren van de katholieke kerk zo pijnlijk.

Volgens de historicus François Bédarida, vandaag in Le Monde, toont de kerkverklaring van vanavond dat Frankrijk eraan toe is in het reine te komen met zijn verleden.

De extreem-rechtse leider Jean-Marie Le Pen daarentegen vindt het “absoluut schandelijk dat mensen die toen nog niet eens geboren waren met ontkenning van de historische feiten hun schuld afwentelen op de schouders van degenen die toen leefden.” “Het is bekend dat de Franse katholieke kerk wel degelijk een houding van grote compassie heeft getoond met de vervolgden, inclusief de joden”, aldus Le Pen.