'Eerst de feiten boven water'; Goudstikkers erven: tijd rijp voor claim

WASHINGTON, 30 SEPT. De Amerikaanse nazaten van de Amsterdamse kunsthandelaar Goudstikker zijn vastbesloten om bij de Nederlandse overheid een claim in te dienen om de collectie terug te vorderen.

Dat bevestigt de in de buurt van New York wonende Marei von Saher, de schoondochter van de in 1940 overleden Jacques Goudstikker. Maar ze zijn nog lang niet zover dat ze daar ook daadwerkelijk toe kunnen overgaan. “We moeten eerst nog ontzettend veel feiten boven water krijgen,” aldus Von Saher. “En we moeten zeker ook een advocaat in Nederland hebben.” De familie - Von Saher met haar twee dochters Chantal (24) en Charlene (22) - is al sinds kort met een Amerikaanse advocaat in gesprek.

Von Saher toont zich verheugd over de uitspraak van staatssecretaris Nuis (OCW) dat de schilderijen teruggegeven moeten worden “als de familie Von Saher eigendomsrecht heeft” en “voorzover de overheid daarover in het verleden wellicht onjuiste beslissingen heeft genomen.”In 1990 nog zei een woordvoerder van de Rijksdienst voor de Beeldende Kunst tegenover Vrij Nederland: 'Het is een afgehandelde zaak. Gedane zaken nemen geen keer'.

Marei von Saher (geb. 1944) is de weduwe van Edward von Saher, de enige zoon van Jacques Goudstikker en zijn vrouw Desi. Ze wil dat de Nederlandse overheid een grondig onderzoek instelt naar de manier waarop de zaak na de oorlog is afgehandeld. “Er zijn kunstwerken verkocht tegen de wil van Desi. Er is zoveel schimmigs gebeurd met de collectie-Goudstikker. Daar moet opheldering in gebracht worden. En de tijd is er rijp voor, dat zie je ook aan wat er nu boven water komt over de Zwitserse bankrekeningen van joden die zijn omgekomen in de oorlog. Misschien is dit het moment voor de Nederlandse regering om zich aan zelfonderzoek te onderwerpen.”

Ze beseft dat het een langdurige kwestie kan zijn, met een onzekere uitkomst. “Ik denk niet dat we ooit een schilderij zullen terugzien, al zou het ontzettend leuk zijn als we er toch een of twee terugkrijgen, voor mijn dochters. Maar in de eerste plaats willen we dit onfrisse hoofdstuk uit de Nederlandse geschiedenis ophelderen.”

De jongste van de twee dochters, Charlene von Saher, zegt: “We hebben altijd wel aan de collectie gedacht. Maar pas een week of zes geleden beseften we dat een claim een reële kans maakt”. Een journalist van het Algemeen Dagblad, die de Von Sahers over de zaak benaderde, opende hen de ogen. “Hij heeft ons erg aangemoedigd en geholpen”.

Of de Von Sahers alleen schilderijen van de Nederlandse overheid zullen eisen of ook een geldbedrag, kan Charlene Von Saher nog niet zeggen. In Nederlandse musea hangen tachtig werken van de collectie-Goudstikker en OCW probeert nog vier schilderijen die zich in Rusland bevinden naar Nederland terug te krijgen.

Goudstikkers weduwe Desi von Saher heeft na de oorlog al vergeefs geprobeerd om de Nederlandse overheid tot teruggave te bewegen van die werken die in musea waren terechtgekomen. Maar uiteindelijk heeft ze die pogingen opgegeven en een schikking met de Nederlandse overheid geaccepteerd. Die schikking willen de erven-Goudstikker nu als onrechtvaardig aanvechten.

Marei von Saher vertelt dat het onderzoek naar de lotgevallen van de collectie-Goudstikker is “alsof we een roman lezen”. “Met mijn man sprak ik er weinig over. Hij was één jaar toen zijn vader overleed. Wij leidden ons eigen leven, hier in de Verenigde Staten. We stonden weinig stil bij het verleden. Mijn schoonmoeder, die in Nederland woonde, zagen we tot haar overlijden verscheidene malen per jaar. Zij was hertrouwd en sprak weinig over haar eerste man, van wie ze veel had gehouden. Ook over haar pogingen om de collectie terug te krijgen hoorde ik vrijwel nooit iets.”

Een woordvoerster van OCW zei vanmorgen dat het ministerie geen actie onderneemt zolang de familie Von Saher nog geen claim heeft ingediend. “Maar zodra wij een claim ontvangen, zal die grondig en serieus worden onderzocht,” aldus de woordvoerster.