Turkije vreest dreiging van raketten op Cyprus

Turkije is als de dood voor de stationering van in Rusland bestelde luchtafweerraketten op Grieks Cyprus. Als dat gebeurt, wordt het machtsevenwicht in de regio verstoord, meent Ankara.

ANKARA, 29 SEPT. “Als Ankara een huis voor mij koopt in Antalya, aan de Turkse zuidkust, zal ik ervoor zorgen dat de Russische S-300 luchtafweerraketten niet aan Grieks Cyprus worden geleverd”, grapte de omstreden Russische politicus Vladimir Zjirinovski vorige week tijdens aan bezoek aan Straatsburg. De ultra-nationalistische Russische partijleider krijgt al geruime tijd geen visum voor Turkije, waardoor hij niet in staat is om zelf een huis aan te schaffen aan de Middellandse Zeekust.

Turkije heeft met geen woord op de suggestie van Zjirinovski gereageerd. De door Moskou en Nicosia aangekondigde stationering, midden volgend jaar, van de S-300 luchtafweerraketten op het Griekse deel van het eiland is daarvoor een politiek te gevoelig en militair strategisch te belangrijke kwestie.

De emoties erover laaiden eind vorige maand weer hoog op, naar aanleiding van de aanhouding van het Egyptische vrachtschip Al-Qusayr in de Bosposrus. De Turkse binnenlandse veiligheidsdienst meldde over informatie te beschikken dat delen van de S-300 luchtafweerraketten door de Egyptenaren van Rusland naar Grieks Cyprus werden vervoerd. Volgens het Turkse dagblad Hürriyet (vrijheid) waren het slechts geruchten. In het schip werden lanceerplatforms voor raketten gevonden die voor Egypte zelf waren bestemd. Toch besloot de Turkse Nationale veiligheidsraad (bestaande uit de president, de legerstaf en een deel van de regering) enkele dagen later dat “elk verdacht schip in de Bosporus aangehouden” moest worden omdat het niet uitgesloten is dat de Russen later delen van de luchtafweerraketten naar Grieks Cyprus overbrengen.

Vervolgens werd de regering door hoge militairen voorgelicht over buitenlandse zaken met een militair stragisch aspect. Die informatie omvatte meer dan de gevolgen voor Turkije van de stationering van de controversiële S-300 op Grieks Cyprus. Volgens Turkije gaat eenzelfde dreiging uit van andere landen in de regio, met name Armenië, op basis van een samenwerkingsakkoord met Rusland, en Syrië, waar eveneens luchtafweerraketten worden geplaatst. Evenals de voorgenomen militaire oefeningen tussen Rusland en Griekenland en Rusland en Syrië: Turkse militairen betichten Moskou ervan dat het de militaire oefeningen met de beide buurlanden gebruikt om toegang te krijgen tot de warme wateren in Zuid-Europa. Over deze kwestie hebben Rusland en Turkije in het verleden al verscheidene oorlogen uitgevochten.

Om de ernst van de situatie te onderstrepen kondigde de regering-Yilmaz eind vorige week aan dat zij de legerstaf opdracht had geven om een serie voorzorgsmaatregelen te treffen, met het oog op de mogelijkheid dat de stationering van de raketten op Grieks Cyprus - ondanks de internationale druk op Rusland, zowel van de VS als de Europese landen - toch doorgaat. Turkse media berichtten dat de militairen tijdens hun briefings aan de regering er geen twijfel over hadden laten bestaan dat als politieke en diplomatieke middelen niet toereikend zijn om de raketten van Cyprus af te houden, rekening moet worden gehouden met een Turkse aanval. De Turkse staatsminister voor Europese zaken en Cyprus, Sükrü Gürel, onderstreepte in een televisie-vraaggesprek dat “de luchtafweerraketten niet alleen de veiligheid op het Turks-Cyprische deel ondermijnen, maar eveneens een bedreiging voor Turkije vormen”. Volgens Ankara past de aanschaf van de wapens door de Grieks-Cyprioten in het raamwerk van de 'Griekse defensie-doctrine'. De luchtafweerraketten verzekeren tevens de veiligheid van de luchtmacht- en marinebases die Griekenland op Grieks Cyprus aan het opzetten is. En dat verstoort het militare evenwicht tussen de twee buurlanden in het Middellandse-Zeegebied.

Anderzijds, stelde Gürel, is de kans groot dat de Grieks-Cyprioten de Turks-Cyprioten met de kwestie van de S-300's zullen marchanderen. De beide gemeenschappen op het eiland staan onder sterke internationale druk om zich te verenigen in een federatie of een confederatie, maar de gesprekken daarover bevinden zich ondanks recente bemoeienissen van de Verenigde Naties op dood spoor. Een van de meest heikele kwesties is de aanwezigheid van naar schatting ruim 30.000 Turkse militairen op het eiland. In Ankara wordt ervan uitgegaan dat de Grieks-Cyprioten pas van stationering van de Russische raketten zullen afzien als de Turkse troepen uit Noord-Cyprus worden teruggetrokken. Men gaat er ook van uit dat Westerse landen tezijnertijd een dergelijke ruil zullen ondersteunen. Turkije is evenwel pas bereid tot onderhandelingen over de troepenmacht als er een oplossing is voor de deling van het eiland.

Westerse militaire deskundigen in Ankara bevestigen dat de Russische S-300 luchtafweerraketten slechts een defensief karakter hebben, zoals de Grieks-Cyprioten claimen. Maar zij wijzen erop dat er zeker sprake is van een overkill. “De wapens vertegenwoordigen een buitenproportionele defensiecapaciteit, waardoor de militaire status-quo in de regio wordt verstoord”, aldus een van hen. Ook de VS vinden dat met de komst van de luchtafweerraketten een “militair dreigingsplaatje wordt opgebouwd”. “De VS vrezen”, aldus een woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken onlangs, “dat stationering van S-300 luchtafweerraketten een terugslag betekent voor de pogingen om de kwestie-Cyprus vreedzaam op te lossen.”