Rusland ontwikkelt zich volgens internationaal model

Rusland is op de goede weg, zo gelooft Viktor Tsjernomyrdin. De Russische premier somt aan de vooravond van zijn bezoek aan Nederland de successen van zijn beleid op. Omdat particulier eigendom voor zijn land van levensbelang is, zullen er snel nieuwe wetten moeten komen en moet de psychologische weerstand bij de bevolking verdwijnen.

Het sleutelwoord waarmee de huidige trends in de wereld gedefinieerd kunnen worden is volgens mij 'transformatie'. In het bijzonder in Rusland zijn wij ons daarvan bewust, gelet op het tempo en de aard van de fundamentele veranderingen in ons land, dat op het punt staat economische groei te realiseren en dus ook een ingrijpende hervorming van zijn productie- en investeringspatronen.

In veel opzichten is 1997 een cruciaal jaar. Wij hebben concrete vooruitgang geboekt op weg naar financiële stabiliteit en een merkbaar lagere inflatie. In augustus en september van dit jaar bleef het prijsindexcijfer van de gezinsconsumptie zelfs precies gelijk.

Ook de dramatische afname van het Bruto Nationaal Product is gestopt: augustus 1996 en augustus 1997 toonden exact dezelfde cijfers. Weliswaar is dat nog geen groei, maar het is ook niet meer de afname die de Russische economie een decennium lang geteisterd heeft. Als wij industriële productievolumes vergelijken, zien wij in die tijd een stijging van 3 procent. Het handelsvolume blijft stabiel, en er is een lichte groei (1 à 2 procent) van het besteedbaar inkomen per hoofd van de bevolking.

Ik begrijp dat al deze cijfers niet echt opwindend zijn, maar ons lijken ze op succes te duiden, omdat zij het gevolg zijn van kwalitatieve veranderingen in de Russische economie. Het logische gevolg is de opwaardering van onze nationale munt met 1 nieuwe roebel tegen 1000 oude, per 1 januari 1998.

Een van de belangrijkste taken waarvoor de Russische regering zich, in nauwe samenwerking met de Centrale Bank, gesteld ziet, is het creëren van goede omstandigheden en voorwaarden voor het verschuiven van geldstromen uit het financiële circuit naar diepte-investeringen in moderne, kennisintensieve, high-tech en in concurrerende productie.

Het gaat erom tot een verstandige en fiscale politiek te komen. Onze voornaamste doelstellingen zijn: lage inflatie (laten we zeggen niet meer dan 5 tot 8 procent in 19980), een stabiele wisselkoers, een lagere rentelast op de nationale schuld en goedkopere kredieten. Vooral dat laatste is belangrijk omdat de meeste van onze huidige financiële problemen voortkomen uit buitensporig hoge rentes.

Dit jaar zijn de rentetarieven aanzienlijk gedaald. Deze trend is ook zichtbaar in een aanzienlijke verlaging van het disconto van de Centrale Bank - naar 24 procent. In de eerste helft van dit jaag was ook een groei van bankkredieten ten behoeve van de industriële sector te zien.

Voor het eerst in de afgelopen paar jaar zien we een ruimere kapitaalmarkt en, wat in het bijzonder veelzeggend is, is dat dit geld gebruikt wordt voor betalingsverkeer. De mate waarin bedrijven achterblijven met hun betalingen is aanzienlijk verminderd. De federale staatsschuld groeide in de periode van januari tot juli 1997 ongeveer half zo snel als in dezelfde periode vorig jaar.

Een rationele en verantwoordelijke financiële politiek in het hedendaagse Rusland is vooral een strakke politiek die erop gericht is de uitgaven van het federale budget gelijke tred te laten houden met de economische mogelijkheden van het land. Met dit voor ogen heeft de regering de uitgaven in de begroting van 1997 sterk verminderd. Dit vergroot de kans op een sluitende begroting en voorkomt dat zich nieuwe schulden opstapelen.

Onlangs hebben we de concept-begroting voor l998 aan het parlement voorgelegd. Het belangrijkste kenmerk is dat het stuk uitgaat van een toename van het Bruto Nationaal Product met niet minder dan 2 procent. Wij blijven het begrotingstekort terugdringen, de rentes op staatsobligaties verlagen en de kosten en rente van de nationale schuld reduceren. Geplande structurele hervormingen, voornamelijk in samenhang met nieuwe belasting- en begrotingswetten, dragen nog eens verder bij aan de sanering van de staatsbegroting.

Ook hervormingen in de sociale sfeer, in de huishoudelijke en lokale economie en het leger, zijn erop gericht de begroting af te slanken en de druk ervan op de belastingbetaler en de zakenman te verlichten. Het particulier eigendom wordt in Rusland voortdurend aangemoedigd. Ik ben er diep van overtuigd dat dit voor ons land van levensbelang is. Er moet op het gebied van de wetgeving nog veel gebeuren, en ook ten aanzien van de psychologische weerstand bij een deel van de bevolking, in het bijzonder als het gaat om het particuliere eigendom van de grond.

Wij zullen snel de vereiste infrastructuur voor de markt gereed hebben, en in het bijzonder die voor de aandelenmarkt. Overigens, de uitgifte van de eerste tranches van Russische 'eurobonds' heeft aangetoond dat zij ook op de Westerse markten levensvatbaarheid hebben.

Naast het financieel orde op zaken stellen en het afdwingen van betalingsdiscipline, zien wij de bescherming van eigendomsrechten door de staat als een van de absolute voorwaarden voor het aanmoedigen van investeringen. Zeker in verband met garanties voor de rechten van investeerders in de aandelenmarkt, en ook wanneer belangrijke investeringsprojecten gelanceerd worden. Met dit doel verbeteren wij onze wetgeving, ontwikkelen wij de infrastructuur en creëren wij een systeem van fondsenadministratie.

Dit alles moet bijdragen aan een beter investeringsklimaat in Rusland. Wij hopen tegen het jaar 2000 jaarlijks 10 tot 15 miljard dollar aan buitenlandse investeringen binnen te halen. Ik ben vol vertrouwen dat de ontwikkeling van de Russische economie ons zal helpen dit doel te bereiken. Het investeringsklimaat in ons land moet verbeteren, en vooral het belastingklimaat, wil een klein beekje van buitenlandse investeringen zich ontwikkelen tot een volwassen stromende rivier. De Wet op de productieparticipatie moet in werking treden.

De situatie in Rusland is misschien nooit zo veelbelovend geweest voor succesvolle hervormingen als nu. Aan alle noodzakelijke voorwaarden is voldaan, ook aan de politieke. Volgens mij heeft de regering een productief evenwicht bereikt tussen de diverse generaties politici en professionals, die reeds lang en zonder voorbehoud voor hervormingen hebben gekozen. Ik wil benadrukken dat zij allemaal hervormingsgezind zijn, omdat het vooral de doelstellingen zijn die de Russische regering nu en met het oog op de toekomst nastreeft die ons tot een team maken. Wij kunnen rekenen op het volledige begrip en de steun van president Jeltsin, die vastbesloten lijkt zijn historische rol als bewaker van hervormingen in Rusland te spelen.

Natuurlijk is dit niet een eendimensionaal proces. Over het algemeen zijn gesimplificeerde en triviale patronen noch van toepassing op Rusland, noch op Russische hervormingen, noch op de pleitbezorgers daarvan.

Het is essentieel dat de transformatie van onze economische systemen en van de Russische samenleving in zijn totaliteit overeenkomt met processen die in de rest van de wereld, en vooral op het Europese continent, aan de gang zijn.

Op dit moment bereiden wij belangrijke beslissingen voor die de ontwikkeling van de Europese Unie in de 21ste eeuw moeten bepalen. Onze gemeenschappelijke taak is te komen tot een concept voor een handvest voor Europese veiligheid, waarvan Rusland de hoofdlijnen ter beoordeling aan de lidstaten van de OVSE heeft voorgelegd.

Ook de NAVO maakt een veranderingsproces door. Het is algemeen bekend dat wij, in Rusland, de beslissing om de NAVO uit te breiden absoluut verkeerd vinden. Maar sprekend over de NAVO in het algemeen, moet het een nieuwe NAVO worden, een organisatie met een grotere politieke en een kleinere militaire component. Dit is volgens mij de kern van het pact dat dit jaar getekend is. De verplichting, op het hoogste politieke niveau aangegaan, om een stabiel, vreedzaam en onverdeeld Europa te creëren, is volgens mij het begin van fundamenteel nieuwe betrekkingen tussen Rusland en de NAVO. Het is onze bedoeling een blijvende, evenwichtige en betrouwbare relatie te ontwikkelen, een relatie die gebaseerd is op gemeenschappelijke en wederzijdse belangen en transparantie.

Elke discussie over 'Rusland en Europa' is onmogelijk zonder in te gaan op het onderwerp Russisch-Nederlandse betrekkingen. Tenslotte was het driehonderd jaar geleden dat Rusland in Holland een soort Europese 'presentatie' deed, toen onze grote hervormer Peter de Grote in Holland arriveerde als lid van de zogenaamde 'Grote Ambassade'. Vanaf dat veelbelovende begin is de Russisch-Nederlandse samenwerking doortrokken van een creatieve en vernieuwende mentaliteit. Zowel een politieke dialoog als economische contacten ontwikkelen zich nu zeer intensief. Nederland is nu een van onze belangrijkste handelspartners, en staat op de zesde plaats van alle Europese landen waarmee Rusland handel drijft.

Er zijn zeker nog vele onaangeboorde bronnen. Wij vinden het bijvoorbeeld een wat wonderlijke situatie dat 90 procent van onze export naar Nederland uit grondstoffen bestaat. Toch heeft Rusland het Westen veel te bieden, zoals hoogwaardige producten die voortkomen uit de inmiddels op civiele producten omgeschakelde defensie-industrie.

Ook het aantrekken van Nederlands kapitaal naar ons land is voor ons actueel. Wij zouden Nederland graag zien als een van de meest dynamische investeerders in Rusland.

Drie eeuwen van een zich ontwikkelend en vormend Rusland en een vernieuwend Europa is voldoende bewijs dat wij een gemeenschappelijk verleden en een gemeenschappelijke toekomst hebben. Het hangt alleen van ons af hoe die eruit zal zien.