Geboorte nieuwe partij Z-Afrika gladde show

Zuid-Afrika kent sinds zaterdag een nieuwe partij, de Verenigde Democratische Beweging (UDM), opgericht door een 'witman' en een 'swartman'. De partij mikt op het niet 'kleurgebonden' centrum.

JOHANNESBURG, 29 SEPT. Een zanger met rasta-haar zong 'Impossible dream' en een Afrikaanse tam-tam baande het pad door de joelende menigte. Zo maakten Roelf Meyer en Bantu Holomisa zaterdag hun rentree op het politieke podium van Zuid-Afrika. De zwarte Holomisa (42) en de blanke Meyer (50) richtten er hun Verenigde Democratische Beweging (UDM) op, een politieke partij die de grenzeloze ambitie heeft alle rassen, culturen, godsdiensten en talen van Zuid-Afrika te laten samensmelten.

De oprichtingsvergadering zaterdagmiddag in het World Trade Centre van Johannesburg had veel weg van een grote culturele show, waarin, ondanks alle goede voornemens, van integratie geen sprake was. Twee gelikte presentatoren - zwarte vrouw, blanke man - aan weerszijden van het immense podium kondigden, afwisselend in het Engels, Xhosa en Afrikaans, een onafgebroken stroom zwarte koren, dansensembles en geestenbezweerders aan, afgewisseld door spaarzame 'blanke intermezzi': een jaren zestig rockband en een kwartet doedelzakspelers. De zesduizend bezoekers vonden alles even mooi en klapten en joelden drie uur lang.

Na het zingen van het volkslied, Nkosi Sikeleli 'Africa/Die Stem en gebeden uit alle denkbare religieuze richtingen (alleen de moslims waren vergeten, maar een imam meldde zich spontaan) kwamen Meyer en Holomisa op. De zaal scandeerde “Bantu, Bantu” en “Rrrrroelf, Rrrrroelf”. De veelkleurige vlag van Zuid-Afrika werd neergelaten achter het podium en het embleem van de nieuwgeboren politieke partij verscheen: een soort kerstboom op een gele ondergrond.

Daarna kwam de show waar alles om draaide, de politieke. “Wij willen een einde maken aan politiek die is gebaseerd op rassenverdeeldheid, wij willen alle Zuid-Afrikanen verenigen”, zei Meyer. Holomisa verweet de huidige regering “arrogantie van de macht” en voegde er aan toe: “Ons land is vandaag in een staat van ontreddering, niet als gevolg van de politiek van vorige regeringen, maar door het onvermogen van de huidige regering om prioriteiten te stellen en beschikbare middelen te benutten voor sociale programma's.” De UDM zal er in de woorden van Holomisa voor zorgen dat “in het nieuwe Zuid-Afrika voor iedereen wordt gezorgd en niet alleen voor degenen die vrienden of familieleden hebben op hoge posten”. In haar programma wijkt de UDM niet af van andere politieke partijen, criminaliteit en werkloosheid en de bestrijding ervan zijn hoofdthema's.

De nieuwe politieke partij, die op de eerste dag 4.000 leden inschreef, zal zich anderhalf jaar op eigen kracht moeten zien te redden. Pas in mei 1999 zullen nieuwe verkiezingen worden gehouden.

Bantu Holomisa en Roelf Meyer zijn twee getalenteerde politici en begenadigde sprekers, die elkaar vonden in hun kritiek op de traditionele Zuid-Afrikaanse politiek. Meyer is van typische Boerenafkomst, een voormalige advocaat in Pretoria, die in 1979 parlementslid werd voor de Nationale Partij (NP). Meyer diende onder de apartheidsregeringen van Botha en De Klerk op verscheidene ministersposten. Tijdens de overgangsfase van apartheid naar democratie, begin jaren negentig, was Meyer de hoofdonderhandelaar namens de NP met het ANC en kreeg hij alom veel lof toegezwaaid voor zijn constructieve opstelling. Meyer was minister in de regering van nationale eenheid, bestaande uit ANC, NP en Inkatha, tot de NP vorig jaar deze coalitie verliet. Roelf Meyer werd lange tijd gezien als de nieuwe leider van de NP, maar hij liep in de ogen van partijoudsten te hard van stapel in een voorgenomen fusie met andere politieke formaties. Meyer verliet hierop in mei van dit jaar teleurgesteld de NP en stichtte zijn Proses vir een Nuwe Politieke Beweging.

Bantu Holomisa is een Xhosa, afkomstig uit de provincie Oost-Kaap, waar hij in de jaren zeventig en tachtig een vooraanstaande rol speelde als generaal in het thuisland Transkei, waar ook president Nelson Mandela vandaan komt. Holomisa was als ANC-er enige tijd onderminister in de regering van nationale eenheid, maar viel in ongenade door zijn ongezouten kritiek op de partijbureaucratie en het kabinetsbeleid. Hij verliet het ANC eind 1996 en richtte het National Consultative Forum op, bedoeld als voorloper van een politieke partij.

Meyer en Holomisa bleken na gesprekken de afgelopen maanden in grote lijnen dezelfde politieke idealen te hebben en besloten hierop gezamenlijk een nieuwe politieke partij op te richten, waarvan ze voorlopig beiden de leiders zullen zijn.

Politieke analisten betwijfelen of de nieuwe partij potten kan breken in Zuid-Afrika, waar tradities en afkomst bepalende factoren zijn. De vraag is of Roelf Meyer veel meer aanhang kan krijgen dan de blanke yuppies uit Johannesburg die nu achter hem staan en datzelfde geldt voor Bantu Holomisa, die het vooral moet hebben van de Xhosa-steun op het platteland van Transkei.