De lieveling van de wielervrouwen

Hennie Kuiper (48) is de tijdelijke bondscoach van de Nederlandse wielervrouwen. Zij bereiden zich voor op de WK in San Sebastian. Tijdens een trainingskamp in Zuid-Limburg hingen de zes dames aan zijn lippen. “Ik kan mijn kennis kwijt, maar het wiel is eerder uitgevonden.”

Zes oranje trainingspakken rijden over mistige wegen in een ontwakend Mergelland. Een dikke keeper uit een Voerendaals veteranenelftal fluit de blonde dames na. Hij vergeet zijn doel te verdedigen. Kerkgangers uit Wittem hebben minder oog voor de nationale wielervrouwen, die de zondagsrust verstoren met hun ratelende fietsketting. Op de Viergrenzenweg bij het Drielandenpunt gaan de vrouwen in de bosjes uit de broek voor een plaspauze. Ondertussen poseert Hennie Kuiper met een wandelaar voor een fotograaf. “Ongelooflijk hoe populair die man is”, zegt Edith Klep als ze weer op de fiets stapt.

Kuiper is de wereldkampioen van 1975 die vorige week werd aangewezen als de tijdelijke bondscoach van de wielervrouwen. Op de parkeerplaats in Heerlen vertelt hij over zijn ervaringen. Over de heroïsche etappe naar Alpe d'Huez in 1977, toen hij twaalf seconden tekort kwam voor de gele trui. Over zijn geschaafde scheenbeen, toen een mecanicien de fiets verkeerd monteerde en Kuiper hangend aan de volgwagen in volle vaart werd meegesleurd. De zes geselecteerden horen de verhalen ademloos aan. “Ik heb hem nooit zien fietsen. Als baby mocht ik nog geen televisie kijken”, verduidelijkt Klep de generatiekloof tussen de coach en zijn leerlingen.

Samen met haar collega's Debby Mansveld, Yvonne Brünen, Sandra Rombouts en Angela Hillenga heeft Klop de komst van Kuiper bespoedigd. Het vijftal uitte tien dagen geleden zijn ongenoegen over het functioneren van Piet Hoekstra. De bondscoach zou zich schuldig hebben gemaakt aan onverschillig gedrag, overmatig drankgebruik en onkies taalgebruik. Hij zou de vrouwen voor 'mongolen' hebben uitgemaakt. Ze schreven een boze brief naar de nationale wielerbond (KNWU). Het was of hij eruit of zij eruit.

De KNWU liet de belangen van de coureurs prevaleren en stelde de bondscoach tot 1 november op non-actief. Ondertussen werd Kuiper als tijdelijke vervanger van Hoekstra aangewezen. Na de WK in San Sebastian, die over twee weken beginnen, neemt de KNWU een definitieve beslissing over de vacante positie. Het lijkt uitgesloten dat Hoekstra terugkeert en aannemelijk dat Kuiper een vaste betrekking krijgt aangeboden. Het is alleen de vraag of de werkloze ploegleider akkoord gaat. Hij is momenteel actief met een sponsoradviesbureau. “We zien wel waar het schip strandt. Ik leef voorlopig van week tot week.”

Kuiper neemt zijn nieuwe baan uiterst serieus. Hij heeft de vrouwen individueel toegesproken en geduldig legt hij de traditionele wielerwetten uit. In de volgwagen verhaalt hij over heuvels die geen bergen zijn, appels die door de jonge Hennie uit de boomgaarden werden gestolen, eenden die door de fervente jager geroosterd worden opgegeten. Maar wanneer een onbekende motorrijder op de Vaalserberg uit de bocht gevlogen is, belt Kuiper in vloeiend Duits en goed verstaanbaar Frans naar de buitenlandse alarmcentrales. De geboren Tukker staat in het peloton bekend om zijn sociale gedrag. “Een schat van een man”, zegt Mansveld.

De zachte Kuiper is de tegenpool van de boerse Hoekstra. Maar de tijdelijke opvolger wenst zijn bekritiseerde voorganger in het openbaar niet af te vallen. “Ik bewonderde Piet als amateur, toen hij vijftien prijzen in een paar maanden pakte. Als bondscoach kan ik hem niet goed beoordelen. Ik heb wel een mening maar ik kan en mag er niks over zeggen. Misschien ben ik wel verkeerd geïnformeerd. Vergeet niet dat Ingrid Haringa en Leontien van Moorsel onder zijn leiding wereldkampioen zijn geworden. Maar de nieuwe generatie heeft een andere mening en die moet je respecteren.”

Volgens Mansveld, één van de ondertekenaars van de boze brief aan de KNWU, is de nieuwe coach een aanwinst. “Ik kende Kuiper alleen van de televisie en hoorde van zijn komst via Teletekst. Maar van mij mag hij nog wel een paar jaar blijven. Je merkt dat hij uit ervaring praat. Hij werkt heel persoonlijk en kan ons goed motiveren. Hij is elk geval een stuk vriendelijker dan Hoekstra. Die twee zijn niet met elkaar te vergelijken, hoewel Hoekstra ook zijn goede kanten had. Maar die raakten de laatste tijd een beetje ondergesneeuwd.”

Kuiper was na zijn actieve loopbaan ploegleider van de Duitse formatie Stuttgart en later van de Amerikaanse formatie Motorola. Afgelopen week kreeg hij voor het eerst te maken met een vrouwenploeg. “Als renner heb ik me wel eens laatdunkend over hun niveau uitgelaten, zoals ik ook een mening had over de trainingsarbeid van voetballers. Later ben ik die zaken gaan relativeren. Natuurlijk is er een verschil met de mannen - kijk maar naar het bochtenwerk - maar je zult mij niet horen zeggen dat dit geen topsport is. Deze meiden hebben gisteren het snot op de buizen gefietst. Vandaag kraakt het hele lichaam. Daarom doen we het nu een beetje rustig aan.”

Kuiper vertelt dat er vorige week veel spanning in de groep zat. Op de persconferentie van afgelopen donderdag zagen de wielervrouwen bleek om de neus. Drie dagen later rijden ze met blozende wangen langs kastelen en kapelletjes. “Die meiden zitten nu veel beter in hun vel”, zegt Kuiper. “Sommigen zijn hier met lood in de schoenen naar toe gekomen. Die hadden helemaal geen ervaring met zo'n affaire. Ik kan merken dat ze mijn aanwezigheid als een frisse wind beschouwen. Dat heeft niks met mijn kwaliteiten te maken. Nieuwe bezems vegen 't beste.”

Als ploegleider toont Kuiper dezelfde kneedbaarheid die hij als renner etaleerde. Hij was een onzekere neo-prof uit Denekamp die onder de bezielende leiding van Peter Post steeds minder zelfvertrouwen kreeg. “Ik was een jongen uit de provincie, zo groen als gras. Die harde mentaliteit van Post was te veel van het goede. Daarom ben ik bij Raleigh weggegaan. Wat had ik nu van de wereld gezien? Mijn eerste treinreis was naar de militaire keuring. Vergelijk dat eens met de topsporters van tegenwoordig. Die hebben op hun twintigste de halve aardbol gezien. Ze zijn in veel opzichten minder naïef. Met zo'n achtergrond had ik wellicht veel positiever over de aanpak van Post gesproken.”

Vloekend en tierend zul je de tijdelijke bondscoach niet meemaken. Kuiper heeft zijn eigen werkwijze, zijn eigen uitleg over de moderne wielersport. Hij praat met de verzorger over verzuurde benen. Hij bekommert zich met de mecanicien over het materiaal in San Sebastian. Hij vertelt dat aanvallen de enige manier is om een koers te winnen. Af en toe steekt hij zijn blonde hoofd uit het raam en geeft hij de vrouwen een morele opkikker. “Het leven is niet eerlijk. Wij zitten lekker achterover in de auto en jullie fietsen je in het zweet. Maar jullie gaan nog lang niet dood. Jullie gaan zo lekker eten.”