De eendaagse week

De vredesweek van de kerken, georganiseerd door het Interkerkelijk Vredesberaad (IKV), staat al bijna vijfentwintig jaar op de agenda voor de tweede helft van september. Maar in het begin van de jaren tachtig was het eigenlijk het hele jaar door vredesweek. De kerken lieten toen nadrukkelijk van zich horen bij allerlei demonstraties tegen kernwapens. Nu beperkt de vredesweek zich vrijwel tot één dag: de Vredeszondag op 21 september.

Dit is in elk geval het beeld van de vredesweek zoals geschetst door dr. John Grin. Hij is vertegenwoordiger van de Gereformeerde Kerken in Nederland bij het IKV. Grin promoveerde in 1990 als natuurkundige aan de Vrije Universiteit in Amsterdam met een proefschrift over het militair-technologische denken in de koude oorlog en is nu bestuurskundige aan de politieke en sociale faculteit van de Universiteit van Amsterdam.

Volgens Grin is de problematiek van oorlog en vrede voor de kerken nog altijd heel actueel. “Niet alleen voor de zogenaamde 'historische vredeskerken' zoals de Doopsgezinden en de Quakers, maar ook voor mijn eigen gereformeerde kerk. Minstens één maal per maand komt ons deputaatschap voor oorlog en vrede bij elkaar om er voor te zorgen dat onze betrokkenheid bij de vredesbeweging niet vermindert, maar net zo sterk als vroeger blijft.”

In de jaren tachtig deed ook John Grin mee aan de twee massale vredesdemonstraties in Amsterdam (1981) en Den Haag (1983) en aan het volkspetitionnement tegen de kruisraketten (1985) waarmee meer dan drie miljoen antinucleaire steunbetuigingen werden opgehaald. Toen ging het primair om de strijd tegen de ideologie van nucleaire afschrikking. Nu is de tweede lijn van toen de hoofdlijn: 'ontspanning van onderop' en de 'civiele integratie' in Europa. Dit blijkt heel duidelijk uit een uiteenzetting van Grin over het IKV anno 1997 en uit de dit jaar verschenen Vredeskrant en de binnenkerkelijke Liturgiekrant. Van principieel antimilitarisme was bij het IKV altijd al weinig te merken, maar al helemaal niet meer sinds het zich uitsprak voor militaire interventie in het voormalige Joegoslavië. Nu gaat het om verzoening. De strijd daarvoor was dit jaar het thema van de vredesweek. Bij het IKV wordt daarbij niet alleen gedacht aan projecten onder de strijdende partijen in het vroegere Joegoslavië en aan de grenzen van Europa zoals de Kaukasus, maar ook aan diverse onverzoenlijke situaties in eigen land. Zoals onder andere tussen Nederlanders en buitenlanders en spanningen binnen diverse allochtone gemeenschappen over bijvoorbeeld integratie dan wel behoud van eigen cultuur.

Ten slotte valt ook nog te denken aan de vele kerkelijke gemeenten waarbinnen de voor- en tegenstanders van het IKV en zijn acties nog dikwijls genoeg als kemphanen tegenover elkaar staan. De grote tegenstellingen zijn volgens Grin “nu goddank wel voorbij”. De wonden zijn meestal geheeld, maar nog altijd is men er in de kerken doodsbenauwd voor om weer verwikkeld te raken in interne polarisatie. Vandaar dat veelal met de grootste behoedzaamheid wordt omgegaan met het principieel aan de orde stellen van sociaal-politieke zaken, zoals kerkasiel voor uitgeprocedeerde vluchtelingen en asielzoekers.

De Vredesweek 1997 viel precies tussen 'Graz en Kampen', tussen de grote, weinig geslaagde Europese Oecumenische Assemblee over verzoening die deze zomer in Oostenrijk werd gehouden en de Nederlandse oecumenische kerkendag binnenkort in Kampen. Ook daar zal het weer gaan over verzoening tussen volken, tussen mensen van verschillende religies en culturen en verzoening met de natuur. Of er in Kampen kansen op succes zijn, is nog duister. Vooral omdat het IKV en de kerken, ondanks sommige hartverwarmende ervaringen en tekens van hoop en ondanks de “vreugde over verzoening als gave van God en bron van nieuw leven”, maar al te goed weten dat de weg naar werkelijke verzoening en vrede in Europa lang en moeizaam is. Toch blijven kerken de vredeszondag 'vieren'. Want zonder vieren gaat het niet, zegt Ineke Bakker, de secretaris van de Raad van kerken in Nederland, in de Vredeskrant van dit jaar. Zonder vieringen, aldus Bakker, houdt geen mens de tocht vol. “Want vieren doet opveren om als pelgrims opnieuw op weg te gaan. Vieren met bidden, zingen en zwijgen. Bidden helpt soms tegen de machteloosheid en zingen geeft moed.”