Kwartjestram

Goed nieuws uit België dit keer. In Hasselt is het openbaar vervoer gratis geworden. (NRC Handelsblad, 15 september). Het gemeentebestuur, voornamelijk bestaande uit sociaal-democraten en Groenen, heeft de 65.000 bewoners van het stadje nu eens wat anders voorgezet.

Geen investeringen meer in asfalt, maar uitsluitend in de verbetering van het busnet. Hier is de gedachte niet in de mode omdat een openlijke keuze voor 'gratis' openbaar vervoer in strijd is met het marktdenken. Een goed produkt, zo luidt de redenering, moet zelf zijn geld verdienen.

En dus doet minister Jorritsma wat zij kan om de kostendekkingsgraad (het aandeel dat de reiziger in de vergoeding van de kosten levert) omhoog te schroeven.

Ik ben, in gesprek met tramconducteurs en buschauffeurs, op zoek gegaan naar een systeem dat de voordelen heeft van 'gratis' openbaar vervoer en bovendien de politieke en psychologische hindernissen opruimt. Een plan dat het openbaar vervoer veel goedkoper en dus populairder maakt, maar toch de dankbare illusie in stand houdt dat de klant betaalt.

Dat is de kwartjestram- en bus, geinspireed op de situatie in New York. Daar doet de instapper een muntstuk in een glazen pot die naast de chauffeur staat. Hetzelfde muntstuk voor elk traject dat hij afleggen wil. Weg strippenrompslomp. Zou men in Nederland nu een gulden kiezen als muntstuk, dan zou de opbrengst nog toenemen. Want bij elke keer overstappen moet de gulden weer in de pot.

Eén kwartje maakt het inderdaad heel veel goedkoper, dus dat prefereer ik, maar twee kwartjes is een mooi compromis. Goedkoper en aantrekkelijker voor de passagier, eenvoudiger en goedkoper te innen voor het bedrijf. De kwartjesbus dan wel in combinatie met een autowerend beleid. Want het zal een groei van openbaar vervoer opleveren en eindelijk minder autoherrie in de stad.