Perfecte dictatuur Mexico toont ware gezicht

In geen enkel Latijns-Amerikaans land worden de mensenrechten zo zwaar geschonden als in Mexico, zegt Amnesty International. In Mexico-Stad zijn inmiddels de eerste burgeropstanden tegen de politie uitgebroken.

MEXICO-STAD, 26 SEPT. Twee jaar geleden was de afspraak al gemaakt voor het onderhoud tussen de president van Mexico en de hoogste afgevaardigde van Amnesty International, algemeen secretaris Pierre Sané. “De autoriteiten moeten zich er rekenschap van geven dat hun imago de laatste jaren drastisch is verslechterd”, zei Sané bij aankomst in Mexico. Het belangrijkste doel van zijn reis was het bezoek aan de president, om te zorgen dat de regering eindelijk stappen onderneemt “in plaats van alleen holle retoriek”.

En plotseling kwam het bericht dat president Zedillo hem niet wilde ontvangen. Geen uitleg, geen verklaring. Alleen een botte weigering. Op hetzelfde moment zegden ook de ministers van Defensie, Binnenlandse- én Buitenlandse Zaken hun afspraken af. “Een weinig bemoedigend teken voor een land waar de mensenrechten elke dag meer met voeten worden getreden”, is de reactie van Sané. Eerder deze week zei een lid van de vijftien man sterke delegatie: “Het wordt ons praktisch onmogelijk gemaakt contacten te leggen. Van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat worden we door regeringsfunctionarissen over de schouder gekeken.”

Wat is er in Mexico aan de hand? Hoe is het mogelijk dat een van de stabielste en rustigste landen van Latijns Amerika inzake mensenrechten plotseling degenereert tot “een niveau vergelijkbaar met het Chili van Pinochet”? Amnesty International is de achtste internationale mensenrechtenorganisatie die Mexico dit jaar aandoet. Van 'Human Rights Watch' tot en met de Verenigde Naties wordt steeds dezelfde conclusie getrokken: sinds president Zedillo twee jaar geleden begon het leger voor politietaken in te zetten, is het uit de hand gelopen. In alle arme Indiaanse gebieden zorgt nu het leger voor de ordehandhaving. Marteling en ontvoering zijn aan de orde van de dag. Zoals een legeraanvoerder in de deelstaat Sinaloa onlangs zei: “We gaan ervan uit dat iedereen schuldig is tot het tegendeel is bewezen.”

Vooral indianen en boerenleiders zijn slachtoffer van legergeweld. Het grootste probleem is echter de 'georganiseerde straffeloosheid' van de daders. Om toegemoet te komen aan de internationale druk zette de regering een paar jaar geleden een mensenrechtencommissie op. Vorige week nog prees president Zedillo de “grote vooruitgang” en het “grondige onderzoek” van de commissie. “Een farce”, zegt Sané van Amnesty International daarentegen. “Die commissie is volledig uitverkocht aan de militairen.”

Juist de jarenlange 'rust en stabiliteit' van Mexico is één van de oorzaken van de huidige anarchie. Meer dan 68 jaar lang bestuurde de Institutionele Revolutionaire Partij (PRI) het land in een systeem dat door Nobelprijswinnaar Vargas Llosa wel de “perfecte dictatuur” werd genoemd. Verkiezingen werden afgekocht met cadeautjes en corruptie, de pers liep aan de leiband. Begin juli kwam er echter een lek in het systeem. Voor het eerst verloor de PRI haar absolute meerderheid in de Kamer en won een linkse kandidaat het burgemeesterschap van Mexico-Stad.

“Nu de dictatuur niet meer perfect is, toont zij haar ware gezicht”, zegt een journaliste van de krant El Universal. Ze is een van de vijf journalisten die deze maand door politiemensen zijn bedreigd en gemarteld. Op weg naar een interview werd ze uit haar auto gesleurd. Ze bood de mannen, waarvan ze eerst dacht dat het gewone overvallers waren, haar handtas met geld aan. Maar de mannen trokken een plastic zak over haar hoofd en begonnen haar te slaan en te schoppen. Daarop losten ze enkele schoten vlak bij haar hoofd en staken het pistool in haar mond: “Zeg tegen je baas dat hij met dit soort reportages ophoudt.”

Net als de andere vier journalisten was zij bezig met een reeks artikelen over politiegeweld in twee volkswijken van Mexico-Stad. Al twee maanden lang zijn de wijken Doctores en Buenos Aires het toneel van grootscheepse politieacties. Vorige week raakten er na weer zo'n actie zes jongeren uit de wijk vermist. Drie van hen werden een paar dagen later gevonden. Dood, op de bodem van een oude zandgroeve. De autoriteiten ontkenden aanvankelijk dat er sprake was van politiegeweld of marteling. Maar het autopsierapport sprak boekdelen. De jongens waren over hun hele lichaam ontveld “door een scherp voorwerp”. Ze zaten vol verse brandwonden van sigarettenpeuken, met name in de schaamstreek. En ten slotte waren ze alledrie om het leven gekomen door een schot in de nek. De kogels waren waarschijnlijk afkomstig uit een politiepistool.

Toch blijft de politie ontkennen iets met de dood van de jongens te maken te hebben. Zoals ook het militaire hoofd van de politie blijft volhouden dat dit soort politieacties “noodzakelijk zijn om de bendecriminaliteit te bestrijden”. Toevallig bracht het Mexicaanse televisiestation Aztéca afgelopen dinsdag beelden van deze bendecriminaliteit. Een verborgen camera in de wijk Doctores liet zien hoe drie jongeren op klaarlichte dag onderdelen van geparkeerde auto's afsloopten. Tot verbijstering van het publiek deponeerden de jongeren de gestolen goederen in een wachtende politieauto. De politie reed met de spullen weg, om even later de volgende lading op te halen. Ook van dit televisiestation zijn vorige week twee journalisten mishandeld. “Iedereen hier is erg bang”, zegt de directeur van de nieuwsafdeling. De afgelopen vier maanden zijn in Mexico vier journalisten vermoord. “Mexico loopt langzamerhand voorop in de landen die pogen de pers het zwijgen op te leggen”, stelde Amnesty-voorzitter Sané woensdag tijdens een bijeenkomst met de pers. “Er is geen enkele politieke wil om een situatie tegen te gaan die uiteindelijk tot grote destabilisatie kan leiden.”

Punt is dat de gestaalde kaders van het PRI-systeem de pers de schuld geven van hun verkiezingsnederlaag in juli. Het openbaar ministerie in de hoofdstad weigert onderzoek te doen naar de recente aanvallen op journalisten. “Het zijn toevallige berovingen”, stelt het hoofd van het openbaar ministerie.

Intussen is in de wijken Doctores en Buenos Aires de woede tegen de corrupte politie omgeslagen in een ware volksopstand. Zodra een politiewagen zich in de buurt vertoont, slaan burgers de ramen in en proberen de agenten te lynchen. De destabilisatie lijkt al begonnen.