Jeugdcriminaleit in Europa (Duitsland); 'In de weg lopen' is al gevaarlijk

BONN, 26 SEPT. Een neonazi trapt bij de rivier de Havel een punker dood. In de plaats Trebbin knuppelen jongeren een Italiaanse bouwvakker met baseballknuppels in elkaar. In Mahlow wordt een zwarte bij een overval kreupel geslagen. Geweld in Brandenburg.

Er gaat vrijwel geen week voorbij zonder meldingen van overvallen op inwoners uit talrijke dorpen, die in de Oost-Duitse deelstaat rondom Berlijn liggen. Mensen die er voor de daders niet 'Duits' genoeg uitzien en 'in de weg lopen' zijn hun leven niet zeker. Dat geldt niet alleen voor Brandenburg.

Uit de jongste cijfers van de federale recherche ofwel het Bundeskriminalamt (BKA) blijkt dat het geweld tegen buitenlanders in heel Duitsland in de eerste helft van dit jaar met acht tot tien procent is gestegen. Dat is een tegenvaller, want vergrijpen tegen buitenlanders waren de laatste vier jaar juist opvallend teruggelopen.

Treurige dieptepunten begin jaren negentig, direct na de Duitse hereniging, liggen nog vers in het geheugen: brandaanslagen in het West Duitse Mölln en Solingen waarbij in totaal acht Turken om het leven kwamen, en gewelddadigheden in het Oost-Duitse Rostock en Hoyerswerda. Nog vijf jaar geleden keek de politie in Rostock passief toe hoe een menigte dagenlang jacht maakte op buitenlanders. De publieke opinie in de Bondsrepubliek reageerde dermate verontwaardigd, dat politici en justitie sindsdien daadkrachtiger optreden. Geprobeerd wordt rechtsradicale uitbarstingen met massale politie-aanwezigheid in de kiem te smoren.

Na een opvallende daling van geweld tegen buitenlanders van 6.721 delicten in 1993 naar 2.232 in 1996, vertonen de statistieken dit jaar weer een stijgende lijn. Vooral in het oosten van Duitsland is het geweld in zijn algemeenheid sterker toegenomen dan in de West-Duitse deelstaten. Zo bedroeg het aantal delicten in Berlijn en Brandenburg vorig jaar 17.122 per 100.000 inwoners, terwijl in het westelijke Baden-Württemberg en Beieren 5.700 van de 100.000 inwoners zich schuldig maakten aan criminele handelingen.

Met name de sterke stijging (12,3 procent) van criminaliteit bij jongeren onder de 21 jaar baart de overheid zorgen. De ontsporingen in het oosten worden toegeschreven aan de richtingloosheid van veel jongeren. Na ineenstorting van het communistische regime zijn sociale en gezinsverhoudingen ingrijpend verstoord. Ook de hoge werkloosheid in heel Duitsland (4,4 miljoen) wordt als oorzaak voor het geweld genoemd. Het oosten telt met ruim 18 procent aanzienlijk meer werklozen dan het westen. Wegens de verveling speelt alcoholgebruik volgens het Bundeskriminalamt bij de geweldplegingen een steeds grotere rol.

Criminologen van de universiteit van Münster verwachten dat de misdaad de komende jaren met dertig procent zal toenemen, mede als gevolg van de Europese binnenmarkt. De onderzoekers raden justitie aan de politie uit te breiden, de agenten beter op te leiden en meer buitenlanders in de dienst op te nemen. Ook wordt de roep om harder op te treden luider. Justitie zou in een aantal steden, zoals bijvoorbeeld Hamburg, te milde straffen aan jongeren uitdelen.

Rechters weren zich tegen deze verwijten. Justitie kan falende maatschappelijke ontwikkelingen niet repareren, vindt Rainer Voss, voorzitter van de Rechtersbond. Hij doelt op armoede, gebrek aan leerlingenbanen voor jongeren in bedrijven en bezuinigingen op sport- en jeugdcentra. Hoe kan van jongeren nog worden verwacht dat ze geen misstappen begaan als in gezinnen en op scholen vanzelfsprekende waarden en regels niet meer worden bijgebracht en sociale integratie door het ontbreken van werk steeds moeilijker wordt, vraagt Voss zich af.