Europa kan VS niet vervangen in Israel

De bezorgdheid die Robert Bosch (NRC Handelsblad, 24 september) toont over de stagnatie van het vredesproces in het Midden-Oosten is begrijpelijk. Maar zijn conclusies dat de VS als bemiddelaar hebben afgedaan en dat Europa dus het voortouw moet nemen, omdat minister van Buitenlandse Zaken Albright na haar eerste reis naar het Midden-Oosten niet in staat of bereid is gebleken druk op Israel uit te oefenen, is overhaast en gevaarlijk.

Overhaast, omdat hij er van uitgaat dat de regering-Netanyahu alle schuld heeft aan de huidige impasse. Gevaarlijk, omdat Europa niet in staat is als enige te bemiddelen in het kruitvat van het Midden-Oosten.

Sinds het aantreden van de regering-Netanyahu is er, op de Israelische terugtrekking uit Hebron na, inderdaad geen vooruitgang meer geboekt in de uitvoering van de Oslo-akkoorden. Daarop moet premier Netanyahu zeker worden aangesproken, maar niet als enige. Zijn verkiezing tot premier was het directe gevolg van de serie terreurdaden door moslim-fundamentalisten vorig jaar februari en maart. Deze hadden geen ander doel dan de kans op een historisch vergelijk tussen Israel en de Palestijnen te vernietigen. Telkens als Amerikaanse bemiddelaars naar het Midden-Oosten willen reizen om de partijen aan de onderhandelingstafel te krijgen, slaan de moslim-extremisten weer toe.

Dit zijn geen reacties, ingegeven door frustaties en machteloosheid van de Palestijnen, zoals Bosch beweert. Het zijn extreme uitingen van onwil om een joodse staat in het Midden-Oosten te accepteren, zelfs al zou Israel alle bezette gebieden opgeven. Het verwarren van deze doelgerichte politiek van fundamentalisten met de frustraties van de gewone Palestijnse burgers doet geen recht aan de wens van deze Palestijnen in vrede naast Israel te leven. Evenmin houdt het rekening met de wanhoop die langzamerhand in Israel is ontstaan. Onderzoek laat zien dat de bevolking vrijwel tot alles, variërend van oorlog voeren tot het erkennen van een Palestijnse staat, bereid is als het geweld tegen haar maar ophoudt. De Israeliërs kijken daarbij verwachtingsvol naar Yasser Arafat. Geeft die hun niet het vertrouwen in rust te kunnen leven, dan is het voor geen enkele politicus in Israel, waar, anders dan bij de buurstaten, het volk zijn leiders kiest, mogelijk het vredesproces voort te zetten.

Daarom is het zo belangrijk dat de Palestijnse Autoriteit daadwerkelijk het terrorisme aanpakt. Het stopzetten van de veiligheidscoördinatie met Israel en het laten ontsnappen van de daders van de laatste twee aanslagen in Israel is de Palestijnse Autoriteit zwaar aan te rekenen en het is prematuur om minister Albright, die lsraels veiligheidsbehoefte onderschrijft en koppelt aan kritiek op Netanyahu's eenzijdige stappen, bij het grof vuil te zetten. Het laat zich raden hoe de VS zullen reageren, als de EU zich na één bezoek van Albright plotseling zou opwerpen als de bemiddelaar in het Midden-Oosten, zoals Bosch wil. De gespannen situatie in het Midden-Oosten zal overschaduwd worden door een Atlantisch conflict tussen bondgenoten.

Zover komt het natuurlijk niet. Europa heeft onvoldoende gezag bij de betrokken partijen, en heeft er nog nooit blijk van gegeven op buitenlands politiek gebied met één stem te spreken. Het is ook niet in staat zijn beleid militair af te dwingen. Het drama van het Europese ingrijpen in Bosnië zou tot bescheidenheid moeten leiden.

Hoe weinig effectief het puur politieke deel van het Europese Midden-Oostenbeleid is, mag blijken uit het twee jaar oude besluit van de Europese ministerraad dat de Trojka bij bezoeken aan Jeruzalem tevens het Palestijnse Oriënt Huis in die stad dient te bezoeken. Sindsdien heeft er geen enkele Trojka-missie naar Israel meer plaatsgehad en stemmen de individuele Europese ministers van Buitenlandse Zaken die Jeruzalem aandoen hun beleid in dit opzicht niet meer op elkaar af.

Bosch noemt het recente handelsakkoord en het wetenschappelijke akkoord tussen de Europese Unie en Israel als middelen om Israel onder druk te zetten. Hij gaat daarbij voorbij aan de vraag of er ook sanctiemogelijkheden tegen de Palestijnen en Arabische buurstaten zouden moeten komen en hoe hij zich deze gedacht heeft. De Europese mogelijkheden om op grond van de EU-akkoorden Israel de duimschroeven aan te leggen zijn bovendien beperkt. De EU heeft een profijtelijk handelsoverschot met Israel van circa 7 miljard dollar.

En wat te denken van een Europa dat strafmaatregelen tegen Israel neemt en rustig doorgaat kredieten te geven aan Iran, dat niet alleen voortdurend de mensenrechten schendt, maar ook de inspirator is van het terrorisme en een atoombom aan het ontwikkelen is?

Blijkens de vermelding van zijn functie werkt de heer Bosch op het ministerie van Buitenlandse Zaken. De vraag dringt zich op of hij, als hij spreekt over 'etnische reinigingen' door Israel en zijn ergernis uitspreekt over het feit dat “joodse oorlogsslachtoffers steeds opnieuw financieel gecompenseerd worden” weergeeft wat er op het ministerie gedacht wordt. Als dat zo is, dan kunnen de Israeliërs na lezing van dit artikel met nog meer argumenten zeggen, dat van uitsluitend Europese bemiddeling niets te verwachten valt: wegens de vooringenomenheid jegens Israel.

Dit alles wil niet zeggen dat Europa in het Midden-Oosten aan de zijlijn moet staan. Samen en in overleg met de Verenigde Staten zullen de Europeanen het vredesproces dienen te bevorderen. Daarbij is voor de EU de rol weggelegd politieke en economische projecten ter hand te nemen, die vertrouwen bij Israeliërs en Palestijnen wekken. Met dit oogmerk is de Europese bemiddelaar ter plaatse Moratinos aangesteld.

Dat betekent dat de EU vooral de carrot en niet de stick moet gaan gebruiken. Volgens minister Pronk, half september op bezoek in lsrael, is Europa hiertoe soms zelfs niet in staat. De lidstaten weigerden onlangs de Palestijnen, die in financiële nood verkeerden, een overbruggingskrediet te verlenen.

Zou het niet verstandig zijn binnen de EU eerst de eigen zaken op orde te hebben, alvorens ook maar na te denken over het als enige bemiddelen in zo'n complex conflict?